Lytt og forstå – eit foredrag om språk

I denne ordlista finn du forklaring på nokre av orda frå foredraget. Bak forklaringa blir orda viste slik dei er brukte i ei setning i foredraget.

Fortru

Å fortru seg til nokon betyr å fortelje noko som er hemmeleg til ein annan person. I foredraget: [...] ein venn som fortrur deg ei hemmelegheit.

Førestille seg

Å førestille seg betyr å sjå noko for seg. I foredraget: Det er veldig, veldig vanskeleg å førestille seg livet utan språk.

Gjette

Å gjette betyr å seie kva du trur er rett, utan å vere sikker. I foredraget: Det går an å gjette, og den som gjettar, kan ha like rett som ein språkforskar.

Praktisk

Praktisk betyr noko som er nyttig eller lett å bruke. Sjå døme under.

Upraktisk

Upraktisk er det motsette av praktisk. Det betyr at noko er lite nyttig og vanskeleg å bruke. I foredraget: [...] for sjølv om det kan vere praktisk å bruke hendene til å snakke med når ein skal vere stille, til dømes under jakt, så er det upraktisk viss ein skal bruke verktøy.

Klamre

Å klamre betyr å halde fast i noko veldig hardt. I foredraget: Menneskebabyar legg ein frå seg, dei klamrar seg ikkje til mammaen sin.

Signalisere

Å signalisere betyr å gi teikn eller vise noko med bevegelsar eller ord. I foredraget: [...] dei første orda var ord for å signalisere mellom mor og barn.

Fyr

Her: ein gut/mann. I foredraget: [...] ein fyr frå Trondheim.

Befinne seg (bokmål)

Å befinne seg betyr å vere. I foredraget: [...] dei er innanfor dei same landegrensene.

Riksgrense

Ei riksgrense er ei grense mellom to land. I foredraget: Og grunnen til at vi reknar norsk og svensk som to ulike språk og ikkje dialektar, er at vi har ei riksgrense mellom oss.

Hær og marine

Ein hær og ein marine er delar av militæret til eit land. I foredraget: [...]: eit språk er ein dialekt med hær og marine.

Atterhald

Atterhald betyr å vere usikker eller å seie at noko kanskje ikkje stemmer heilt. I foredraget: Med alle moglege atterhald [...].

Gjenlevande

Ein gjenlevande betyr ein person som framleis lever etter at andre har døydd. I foredraget: Den einaste gjenlevande talaren av mandan heiter Edwin.

Høgsterett

Høgsterett er den høgaste domstolen i eit land. I foredraget: Dette er ein yrkestittel for den dommaren som leier Høgsterett.

Pupill

Pupill er det svarte i midten av auget. I foredaget: Det er veldig mykje å seie om språk som eg ikkje har sagt. Kvar ord kjem frå, kvifor pupill heiter "pupill".

Kontekst – norsk historie: Kva betyr det?

Mot slutten av foredraget seier Helene Uri dette:

Og så kjem det ustoppeleg nye ord inn i språket absolutt heile tida. Vi fekk "rosetog", til dømes, etter 22. juli, vi fekk "oskefast" etter vulkanutbrotet på Island, vi fekk "Kjos-fast" då Norwegian hadde litt problem her tidlegare i år.

Rosetog og 22. juli

22. juli 2011 var det eit terrorangrep i Noreg. Mange menneske blei drepne av ei bombe i Oslo, og ungdommar blei skotne på ei øy kalla Utøya. Etterpå gjekk folk i tog med roser for å vise sorg og støtte til dei drepne og familiane deira.

Oske-fast

Å vere oske-fast er eit uttrykk som viser til ei hending i 2010. Då slapp ein vulkan på Island ut mykje oske, noko som gjorde at mange fly ikkje kunne gå. Derfor kunne mange ikkje reise heim frå der dei var på ferie eller anna, og "sat fast" i Spania, Thailand og andre land på grunn av oska.

Kjos-fast

"Kjos-fast" betyr å sitje fast, ikkje komme seg nokon stad på grunn av forseinkingar hos flyselskapet Norwegian. Namnet kjem frå Bjørn Kjos, som var sjef for selskapet.