Kartlegg nedbygging av natur

Her skal du undersøke kor mykje natur som har blitt bygd ned i nærområdet ditt. I tillegg skal du sjå på og vurdere område som skal byggast ned i framtida.

Flyfoto frå tenesta Norge i bilder. Biletet viser eit landskap med åkrar, skog og vegar ved ein fjord. Nokre område er skraverte med kvitt, og det er òg teikna inn gule strekar. Skjermutklipp. — Her har nokon byrja å kartlegge nedbygd natur på Kråkenes i Etne mellom 1993 og 2024. Nye vegar, hogst og annan nedbygd natur er markerte i dette kartet.

Tips til læraren

Jobb med heile verda

Viss du vil la elevane jobbe med heile verda, kan de bruke tenesta World Imagery Wayback, som svarer til Norge i bilder. Her er det òg fleire spennande funksjonar med moglegheit for å samanlikne to bilete eller lage ein animasjon over utviklinga. Kvaliteten på bileta er dessverre ikkje alltid den beste.

Kom raskare i gang

For at elevane skal komme raskast mogleg i gang med oppgåve 1, kan du gjere punkt A–C på førehand. Då får dei ikkje velje område sjølv, men dei vil sannsynlegvis komme raskare i gang med sjølve kartlegginga.

Utvid oppgåva

I oppgåve 1 har vi valt å berre fokusere på nedbygging. Denne oppgåva kan utvidast til å òg handle om arealbruksendringar. Då kan elevane skravere begge bileta/karta med ulike fargar og symbol for ulike typar arealbruk. Deretter kan elevane samanlikne dei to og reflektere over kva endringar som har skjedd.

Det går òg an å lage ein variant av oppgåva der elevane bruker nokre av verktøya som ligg i dei digitale kartverktøya. Elevane kan til dømes få i oppgåve å bruke måleverktøya og måle kor store areal som har blitt nedbygd i eit gitt område.

Løys oppgåva digitalt

Oppgåve 1 kan òg løysast heildigitalt ved å lage eit kartlag i Norgeskart ved hjelp av teikneverktøya der. Vi har valt å lage oppgåva meir analog då vi trur at dette senkar terskelen for å komme i gang for elevane.

1. Kartlegge nedbygging

I oppgåva skal du bruke karttenesta Norge i bilder. Vi forklarer korleis Norge i bilder fungerer i artikkelen "Bruk av digitale kartverktøy".

Gjennomføring

Du finn ei grundigare forklaring med biletdøme under punkt E.

Vel eit område du vil kartlegge, og finn det i Norge i bilder.
Sjå tilgjengelege bilete i høgre marg, og vel to år som ligg langt frå kvarandre i tid.
Skriv ut eit kart eller flyfoto av området som du kan teikne på.
Samanlikn dei to åra du valde, og teikn inn nedbygd natur på kartet. Bruk ulike fargar og symbol og lag ei teiknforklaring.
Når kartet er ferdig, kan du studere det og svare på desse spørsmåla:
- Har det vore mykje nedbygging i området?
- Kvifor (eller kvifor ikkje) har det vore mykje nedbygging i området du har kartlagt?
- Er det nokre store område eller mange små område som er bygde ned?
- Kva type natur har blitt bygd ned (til dømes myr, skog, snaufjell)?
- Kva tenker du om denne nedbygginga? Har ho vore god og nødvendig? Eller er det døme på område som ikkje burde ha blitt bygd ned?

Forklaring med biletdøme

A. Vel område

Vel eit område du vil kartlegge, og finn det i Norge i bilder. Det har ofte skjedd størst endringar i sentrumsnære område. Om du vil undersøke eit spesielt område, kan du finne det ved å bruke zoomfunksjonen, eller du kan søke på stader oppe til høgre.

B. Vel år ut frå tilgjengelege bilete

Vel to år du vil samanlikne, gjerne to år som ligg langt frå kvarandre i tid. Du må velje blant tilgjengelege ortofoto. Tilgjengelege ortofoto finn du i høgremargen. Her har vi valt eit bilete frå 2024 og eit frå 1993. Då kan vi sjå kor mykje natur som er bygd ned frå 1993 til 2024.

C. Skriv ut det valde området

Skriv ut det nyaste ortofotoet du skal bruke (altså det nyaste året du valde i punkt B). Du skal teikne på ortofotoet. (Det går òg an å heller bruke gråtonekart over det same området frå norgeskart.no.)

For å skrive ut trykker du på knappen for utskrift, vel storleiken på arket og målestokk. Den raude firkanten markerer kva område som blir med ved vald storleik og målestokk. Når du trykker "Skriv ut", blir eit pdf-dokument laga. Dette kan du deretter skrive ut.

D. Marker all nedbygd natur

Bruk ortofotoet du skreiv ut i punkt C (eller gråtonekartet, viss du valde det). Marker all natur som er nedbygd frå det eldste ortofotoet til det nyaste. Du vel sjølv om du vil markere det nye som er bygd, eller berre natur som er forsvunnen. Bruk ulike fargar og symbol og lag ei teiknforklaring.

På biletet under ser du eit ortofoto frå Norge i bilder. Her har nokon starta på oppgåva og valde å markere nedbygde område med kvite vertikale strekar. Nye vegar er markerte med gule strekar, og område prega av hogst er markerte med kvite horisontale strekar.

Tips

Norge i bilder har to moglegheiter for å samanlikne to ortofoto. Dette kjem opp ved å trykke midt i visningsvindauget. Då kan du trykke på "Sammenligne bilder" eller "Gjennomsiktig bilde". Deretter vel du å vise dei to ortofotoa du skal samanlikne. Med "Sammenligne bilder" kan du veksle mellom dei to bileta med ein skyveknapp. Med "Gjennomsiktig bilde" får du høve til å legge det eine biletet oppå det andre og justere gjennomsiktigheita. Begge funksjonane kan vere nyttige når du skal jobbe med denne oppgåva.

2. Undersøk planlagd nedbygging

Gruppearbeid

Jobb i grupper på to–fire personar. Finn nærområdet dykkar i kartet og diskuter spørsmåla under. Skriv ned svar på alle spørsmåla. Viss de vil bruke kartet i fullskjermmodus, kan de gå til Miljødirektoratets kart "Planlagt utbygging i Norge".

Når de har zooma inn i kartet, er det mogleg å trykke på areala som er markerte med ein farge, og få opp meir informasjon om kva området skal brukast til.

Spørsmål

Finn de nokre område de synest det er greitt å bygge ned? Finn to konkrete døme og grunngi valet av område.
Kva område bør det ikkje byggast i? Finn to konkrete døme på planlagde nedbyggingar de ikkje liker. Skriv ned nokre argument for kvifor de synest det er ein dårleg idé å bygge der.
Korleis kan vi bruke naturen og areala på ein berekraftig måte? Bruk kartet og diskuter korleis areala i nærområdet dykkar kan brukast på ein berekraftig måte.

Relatert innhald

Naturgode, naturforvaltning og naturkrise

Naturen er i trøbbel, derfor er vi i trøbbel. Men hvorfor er vi egentlig avhengige av naturen? Og hvordan kan vi ta bedre vare på den?

Naturressursar – livsgrunnlaget vårt

Lær om kvifor naturen er livsgrunnlaget vårt, kva naturressursar er, og korleis vi bør bruke ressursane på ein god måte.