Karbondioksid (CO₂)

Kva er karbondioksid?

Karbondioksid (CO₂) er ein fargelaus, luktfri og ikkje-brennbar gass som består av eit karbonatom bunde til to oksygenatom. Han finst naturleg i atmosfæren og er ein viktig komponent i den karbonsykliske prosessen i naturen, der han speler ei sentral rolle i fotosyntese og respirasjon hos plantar og dyr.

Bruksområde innan industri

CO₂ har mange bruksområde i industrielle prosessar. Eit av dei mest kjende bruksområda er innan matproduksjon og drikkevarer, der det blir brukt til karbonisering av brus og øl (kolsyre). CO₂ i flytande form blir òg brukt til å fryse og kjøle matvarer.

Innanfor sveising og skjering blir CO₂ nytta som ein vernegass under sveiseprosessar, spesielt i metodar som MIG/MAG-sveising. Gassen vernar smeltebadet mot oksidasjon og andre atmosfæriske forureiningar.

I plasmaskjering blir CO₂ nytta for å hjelpe til med å kutte gjennom metall ved å skape ein stabil og varm plasmaboge.

CO₂-laserskjerarar er eit viktig bruksområde for CO₂ i industrien. Desse laserskjerarane fungerer ved å bruke ei gassblanding som hovudsakleg består av karbondioksid, nitrogen og helium, som aktivt medium for å generere laserstrålen. Når elektrisk energi blir påført, blir CO₂-molekyla eksiterte. Det vil seie at CO₂-molekyla blir tilførte elektrisk energi slik at dei går over i ein høgare energitilstand, og det er denne energien som seinare blir frigjord som laserlys. Denne kjemiske reaksjonen resulterer i utsending av laserlys ved ei bestemd bølgelengde (vanlegvis 10,6 mikrometer). Laserstrålen blir forsterka og retta mot materialet som skal skjerast, der den konsentrerte energien smeltar, fordampar eller brenner materialet.

CO₂ blir òg brukte i enkelte brannsløkkingsapparat. Gassen er tyngre enn luft og derfor kvelande. Han fortrenger oksygenet, som brannen er avhengig av, i lufta, så han er godt eigna som sløkkemiddel for nokre typar brannar. Han eignar seg dårleg til sløkking av brann i væsker, til dømes matolje, og i elektriske anlegg. Gassen eignar seg òg dårleg til sløkking utandørs på grunn av vind. Han har liten kjølande effekt og eignar seg ikkje til brannar med mykje glør.

Lagring

CO₂ kan lagrast og bli transportert anten som ein gass under høgt trykk eller som ei væske ved låge temperaturar og moderat trykk.

Den flytande forma blir ofte brukt til karbonisering av drikkevarer og kjøling av matvarer, mens i gassform blir CO₂ som nemnt brukt i mange industrielle prosessar og som vernegass i sveising og skjering.

Miljøutfordringar

CO₂ er kjend som ein drivhusgass og speler ei avgjerande rolle i drivhuseffekten som bidreg til global oppvarming. CO₂ er naturleg til stades i atmosfæren, men menneskeleg aktivitet har auka nivåa dramatisk gjennom forbrenning av fossile brensel, avskoging og industrielle prosessar. Auka CO₂-nivå i atmosfæren fører til auka varmeabsorpsjon, endringar i klimamønster og havnivåstigning.

For å redusere CO₂-utsleppa er det viktig med tiltak som energieffektivisering, overgang til fornybare energikjelder og karbonfangst og -lagringsteknologiar. Redusert forbruk av fossilt brensel og berekraftig praksis innan industri er òg viktige trinn for å avgrense menneskeleg påverking på klimaet.

Samla sett er CO₂ ein nødvendig gass for mange industrielle prosessar, men dei auka nivåa i atmosfæren har konsekvensar for klimaet og miljøet. Derfor er det viktig med berekraftige løysingar og politikk som kan redusere CO₂-utsleppa og bidra til ei meir berekraftig framtid.

Sikkerheitsdatablad

Her kan du laste ned eit døme på eit sikkerheitsdatablad for karbondioksid.

• Sikkerheitsdatablad for karbondioksid(PDF)

Oppgåve

I denne oppgåva skal du analysere sikkerheitsdatabladet for gassen og svare på spørsmål frå innhaldet.

Under finn du oppgåva i eit tekstdokument du kan laste ned og skrive inn i. Du finn døme på datablad på nettsidene til Linde.

• Oppgåve om datablad for gassar(DOCX)