12. Lysboge
Lysbogeenergi og farane
Lysbogeenergi oppstår ofte i lågspenningsanlegg, og er vanlegvis meir intens i desse anlegga. Det skjer fordi lågspenningsanlegg har større kortslutningsstraumar, og dei elektriske komponentane er plasserte nærare kvarandre og den som jobbar med anlegget.
Når straumen møter motstand i anlegget, kan det oppstå ei kortslutning. Det skaper ein lysboge i form av ein elektrisk gneiste som går gjennom lufta.
Kva er ein lysboge?
Ein lysboge er eit kraftig og farleg fenomen som oppstår når elektrisk straum går gjennom ionisert luft. Ionisert luft er luft som har blitt elektrisk leiande, ofte fordi ho inneheld små partiklar som fordampa metall og støv frå elektrisk utstyr.
Desse partiklane blir varme og ioniserte. Det skaper ei bru av elektrisk straum gjennom lufta.
Korleis oppstår ein lysboge?
Lysbogen blir som regel danna ved ein plutseleg feil i eit elektrisk system, til dømes ei kortslutning, lause sambindingar eller når straumleiande delar kjem for nær kvarandre.
Det fører til at straumen hoppar gjennom lufta, og det dannar lysbogen.
Kva skjer når ein lysboge utviklar seg?
Når lysbogen først oppstår, skjer det lynraskt, ofte i løpet av nokre få millisekund. Han frigjer store mengder energi i form av ekstremt høg temperatur, kraftig trykk, blendande lys eller høge lydnivå.
Ekstremt høg temperatur: Temperaturen i lysbogen kan nå opp mot 20 000 °C. Det er varmt nok til å smelte metall og antenne brennbare materiale.
Kraftig trykk: Energien skaper ei eksplosjonsaktig kraft som kan rive sund utstyr og skade personar.
Blendande lys: Lysbogen gir sterkt lys som kan skade auga om du ikkje bruker rett vern.
Høge lydnivå: Det kan oppstå eit høgt smell som kan skade høyrselen.
Lysbogeenergi og skadar
Omgrepet lysbogeenergi beskriv kor mykje skade ein lysboge kan forårsake. Det blir målt i joule. Høgare energimengd betyr meir skade.
Lysbogar kan føre til alvorlege forbrenningar, skadar på auge (spesielt på grunn av det sterke lyset), høyrselsskadar (frå den høge lyden) og brannskadar på både menneske og materiell.
Lysbogen utviklar seg lynraskt, og verknadene kan vere øydeleggande. Derfor er det viktig å beskytte seg mot lysbogar ved arbeid på eller nær elektriske anlegg.
Refleksjonsspørsmål
Kva er dei viktigaste årsakene til at lysbogeenergi er meir intens i lågspenningsanlegg enn i høgspenningsanlegg?
Korleis kan lysbogeenergi skade både menneske og utstyr på arbeidsplassen?
Kvifor er lysbogeenergi så farleg, sjølv om det varer berre ei kort stund?
Test deg sjølv:
Svar på nokre spørsmål og sjå kva du hugsar av innhaldet i artikkelen.