På sporet av neste naturkatastrofe

Kvar vil den neste store naturkatastrofen skje? Nokre stader i verda er det auka fare for jordskjelv og vulkanutbrot. I denne oppgåva skal de ved å undersøke tidlegare hendingar finne ut kva stader som er mest utsette.

Eit bilvrak ligg på sida i ei støvete gate. I bakgrunnen ligg fleire bygningar i ruinar. Ein mann går i gata. Foto. — Skadar etter jordskjelv på Haiti i 2010

1. Undersøk tidlegare hendingar

Jobb saman grupper på to–fire personar. Vel om de ønsker å fokusere på jordskjelv eller vulkanutbrot i oppgåvene, eller begge deler.

Undersøk tidlegare hendingar, bruk kartet nedanfor, og diskuter spørsmåla.

Framgangsmåte

Bruk kartet nedanfor. De kan òg opne kartet i fullskjermvisning.
Legg til aktuelle kartlag ved å klikke på plussteiknet under kartet. Vel mellom desse kartlaga:
- "Global Earthquake Archive": viser oversikt over tidlegare jordskjelvhendingar i verda og er kategorisert etter styrke (magnitude)
- "Recent Earthquakes": viser oversikt over dei siste jordskjelvhendingane som er registrerte i verda, og er kategorisert etter styrke (magnitude)
- "Significant Global Volcanic Eruptions": viser oversikt over tidlegare vulkanutbrot i verda og er kategorisert etter kor mange liv som gjekk tapt
Vis teiknforklaringa ved å klikke på punktlista til høgre for plussteiknet.
Diskuter spørsmåla med utgangspunkt i kartlaga:
- Kvar har dei kraftigaste og mest øydeleggande hendingane skjedd?
- Kvar trur de det kan komme ei ny stor hending?
- Kva område i verda er mest utsette for jordskjelv eller vulkanutbrot?

2. Kartlegg faresoner

Vurder kvar det er størst fare eller risiko for den aktuelle naturkatastrofen de har valt. Finn tre område de meiner er spesielt utsette.

Diskuter: Kva tre område har størst potensiale for fare/risiko i verda, basert på plassering og konsekvensar hendinga vil ha for menneske?

Framgangsmåte

Bruk framleis karta frå oppgåve 1 og legg til nye kartlag som viser
- plategrenser ("Plate Boundaries")
- befolkningstettleik ("WorldPop Population Density")
Bruk gjerne òg risikomatrisa for katastrofar:

Tabell med fire radar og fem kolonnar. Kolonnane har følgande verdiar: "Uvesentleg konsekvens: 1", "Mindre alvorleg konsekvens: 2", "Stor konsekvens: 3", "Alvorleg konsekvens: 4" og "Svært alvorleg konsekvens: 5". Radene har følgande verdiar: "Lite sannsynleg: 1", "Litt sannsynleg: 2", "Sannsynleg: 3" og "Svært sannsynleg: 4". I cellene er det tal som er gonga saman av kolonneverdiane og radverdiane. Desse tala er markerte med fargar. Låge tal er grøne, og høge tal er raude. Tal som ligg midt på skalaen, er oransje. Illustrasjon. — Risikomatrise for katastrofar

Forklaring til risikomatrisa for katastrofar

Matrisa blir brukt for å vurdere faregraden (risiko) for katastrofar ved å berekne samanhengen mellom sannsyn for at ei hending skal skje, og konsekvensen av hendinga. Sannsynet blir så multiplisert med konsekvensen, og ein får ein verdi for faregrad:

1–4: låg faregrad (markert med grønt)

5–9: middels faregrad (markert med gult)

10–20: høg faregrad (markert med raudt)

Døme: Dersom det er svært sannsynleg at ei hending vil skje, men konsekvensen er mindre alvorleg, får vi reknestykket $4 \cdot 2= 8$ , som svarer til middels faregrad eller risiko.

3. Marker område i kart

Ranger ulike område i verda etter låg, middels eller høg faregrad for den aktuelle naturkatastrofen de har valt, og marker dette i eit kart.

Framgangsmåte

Bruk det same kartet som i oppgåve 1 og 2, med relevante kartlag.
Diskuter og finn to område for kvar faregrad: høg, middels og låg.
Skriv ut det nedlastbare kartet (pdf), og marker områda med ulike fargar etter faregrad: høg (raudt), middels (gult) og låg (grønt).

Nedlastbart kart(PDF)

Alternativ: Marker område i digitalt kart

Bruk kartet i oppgåve 1 og marker dei ulike områda med ulike fargar etter faregrad. Her er ei beskriving av korleis du kan markere i kartet:

Opne kartet (gjerne i fullskjermvisning) og finn eit område de vil markere. Fjern eventuelle kartlag som er brukt tidlegare.
Klikk på "Skisse" og vel "Polygon" under "Verktøy".
Under "Symbol" kan de velje om området skal vere heiltrekt med farge eller skravert med diagonale linjer eller kryss i fargar.
Klikk på fargeskalaen for å få opp rett farge og klikk ein stad på ramma for å velje farge.
Marker eit område ved å lage polygonpunkt rundt det. Dobbelklikk når du har komme rundt for å avslutte markeringa.
Marker fleire område med ulike fargar etter faregrad.
Ta eit skjermbilete av karta med dei markerte områda og lagre det på pc-en. Del kartet med resten av gruppa og eventuelt læraren dykkar.

Tips: Dersom de vil gjere endringar på noko som er markert i kartet, kan de klikke på den skrå pila ("Rediger") under "Verktøy" og trykke på delen som skal redigerast.

4. Presenter funna

Kvar gruppe viser først fram kartet sitt for resten av klassen og grunngir markeringar for ulike faresoner. Diskuter deretter felles i klassen med utgangspunkt i desse spørsmåla:

Kva stader i verda meiner klassen er mest utsette for naturkatastrofar som jordskjelv og vulkanutbrot?
Kva faktorar meiner de har størst innverknad for faregraden?
Kvifor varierer risikoen for ulike naturkatastrofar mellom ulike stader i verda?

Tips til læraren

Her er det òg mogleg å utvide oppgåva ved at elevane kan utforske eit eige område:

Vel ein by eller eit område med høg faresone.
Vurder kor stor fare det er for ei ny hending.
Korleis blir risikoen handtert av styresmaktene i området (førebygging, beredskap, byggeteknikkar, økonomi)?
Korleis blir lokalbefolkninga påverka av å leve tett på ein slik fare?

De kan òg bruke oppgåva "Utforsk ein naturkatastrofe".