Måleprobe

Kva er ein måleprobe?

Ein måleprobe er ein sensor som oppdagar når eit måleverktøy berører, nærmar seg eller blir påverka av eit objekt. Proben sender eit signal til målesystemet som deretter registrerer eit målepunkt, ein verdi eller ein fysisk eigenskap.

Måleprobar blir ikkje berre brukte i koordinatmålemaskiner (CMM), men òg i manuelle måleinstrument, robotiserte målesystem, produksjonslinjer og prosessmåling.

Hovudtypar av måleprobar

1. Taktile (kontaktbaserte) probar

Desse probane registrerer når eit måleorgan berører overflata på eit arbeidsstykke. Dei blir brukte der høg nøyaktigheit er nødvendig, som i CMM-ar og manuelle måleverktøy.

Døme:

• probar i koordinatmålemaskiner med rubinkule i enden av ein stylus

• mekaniske følarar i mikrometer og skyvelære

• berøringsprobar på verktøymaskiner som refererer nullpunkt

Fordelar

• høg presisjon

• lite påverka av lysforhold

• eigna for harde materiale

Ulemper

• kan deformere mjuke overflater

• måleprosessen tek lengre tid

2. Optiske (berøringsfrie) probar

Optiske probar måler utan fysisk kontakt og bruker lys, laser eller kamera for å registrere overflate eller form.

Døme:

• laserprobar i 3D-skannarar

• videoprobar i mikroskop og visjonsmålesystem

• optiske sensorar for avstandsmåling i automatiserte linjer

Fordelar

• rask måling

• ingen slitasje på verktøy

• ideell for mjuke, varme eller bevegelege objekt

Ulemper

• blir påverka av refleksjon, farge og overflatetilstand

• mindre presise på blanke eller mørke flater

3. Induktive og kapasitive probar

Desse probane blir ofte brukte i prosessmåling og automatisk produksjon for å måle små rørsler, tjukkleikar eller posisjonsendringar.

Ein induktiv probe måler endring i magnetfelt når avstanden til eit metallisk objekt blir forandra.

Ein kapasitiv probe registrerer endringar i elektrisk kapasitet mellom sensor og objekt, Disse blir ofte brukt på ikkje-metalliske materiale.

Bruksområde

• måling av vibrasjon og slaglengde

• kontroll av planheit og tjukkleik

• posisjonering i maskiner og robotar

4. Trykk- og temperaturprobar

I produksjonsutstyr blir probar òg brukte til å måle trykk og temperatur i væsker, gassar og prosessar.

Døme:

• Trykkprobar (trykksensorar) blir brukte i hydraulikk og pneumatikk for å overvake systemtrykk.

• Temperaturprobar (termoparer, Pt100) måler varmeutvikling i maskiner eller produksjonslinjer.

5. Ultralydprobar

Blir brukt i ikkje-destruktiv testing (NDT) for å måle materialtjukkleik og avdekke sprekkar.

Ultralydproben sender høgfrekvente lydbølger inn i materialet og registrerer refleksjonane.

Fordelar

• kan måle gjennom overflatebelegg

• avdekker feil utan å øydelegge materialet

Bruksområde

• kontroll av sveisesaumar

• tjukkleiksmåling av røyr og plater

• deteksjon av indre feil i komponentar

Val av rett måleprobe

Når du skal gjennomføre ei måling, må du velje både måleverktøy og rett måleprobe. Valet avheng av

• kva måleoppgåve som skal utførast

• krav til nøyaktigheit og målefart

• materialtype og overflate

• miljøforhold (temperatur, støv, vibrasjonar)

I praksis blir ofte fleire probar kombinerte i eit system — til dømes ein taktile probe for presise flater og ein optisk probe for raske konturar.

Refleksjonsspørsmål

1. Kva er forskjellen på ein taktil og ein optisk måleprobe?

2. Kvifor blir induktive probar ofte brukte i automatiske produksjonslinjer?

3. Korleis påverkar refleksjonsevna på overflata optiske målingar?

4. Kva fordelar gir ultralydprobar ved kontroll av sveisesaumar?