Måleur
Kva er eit måleur?
Eit måleur er eit mekanisk måleinstrument som registrerer svært små avvik i rørsle eller høgde. Målinga skjer ved at ein fjørbelasta målepinne blir pressa mot ei overflate, og sjølv minimale rørsler blir overførte til ein visar på ei gradert urskive.
Instrumentet blir typisk brukt i maskinverkstader, ved montering av akslingar og i kvalitetskontroll av presisjonsdelar.
Bruk av måleur
For å få nøyaktige målingar må måleuret bli montert og brukt rett.
Framgangsmåte:
Fest måleuret i eit stativ eller ein magnetfot på eit stabilt underlag.
Plasser målehovudet (målepinnen) mot overflata som skal kontrollerast.
Nullstill uret ved å vri urskiva slik at visaren peiker på null.
Roter eller flytt arbeidsstykket sakte og observer utslaga på skiva.
Avvik frå nullpunktet viser ujamnskapar i overflata eller kast i rotasjonen.
Døme
Når vi kontrollerer kastet på ein aksling, blir måleuret festa mot overflata mens akslingen blir rotert. Viss visaren beveger seg, betyr det at akslingen ikkje er heilt rett eller har ujamn overflate.
Fordelar og ulemper
Å velje måleur som måleverktøy kan ha både fordelar og ulemper:
Fordelar
- presis måling av små variasjonar
- kan registrere rørsler ned til 0,01 mm eller mindre
- kontroll av kast og planheit
- ideelt for roterande delar som akslingar, skiver eller tannhjul
- enkel avlesing
- tydeleg urskive gir rask visuell indikasjon på avvik
- allsidig bruk
- kan brukast både horisontalt og vertikalt og på ulike typar overflater
Ulemper
- krev stabil montering
- sjølv små rørsler i stativet kan føre til feil måling
- kjenslevart for vibrasjonar
- omgivnader med maskinstøy eller rørsle kan påverke resultatet
- avgrensa måleområde
- må brukast innanfor sitt spesifikke måleområde (typisk 1–10 mm)
Praktisk døme
Ein maskinoperatør skal kontrollere kastet på ein dreidd aksling med ein diameter på 50 mm.
Måleuret blir montert på eit stativ og blir stilt inn mot akslingsoverflata. Når akslingen blir rotert sakte, viser visaren eit utslag på 0,03 mm. Dette betyr at akslingen har eit kast på tre hundredels millimeter – innanfor toleransen på teikninga, som er ±0,05 mm.
Refleksjonsspørsmål
Kvifor må vi alltid nullstille eit måleur før bruk?
Kva kan skje viss vi festar måleuret på eit ustabilt stativ?
I kva situasjonar er det spesielt viktig å kontrollere kast i ein komponent?
Korleis kan du bruke måleuret til å vurdere om ei overflate er plan?