Høgdemålar

Kva er ein høgdemålar?

Ein høgdemålar er eit måleverktøy som blir brukt til å måle vertikale dimensjonar – altså høgder – frå ei referanseflate, som oftast ei planslipt måleplate i granitt eller stål. Verktøyet består vanlegvis av ei søyle, ein målestav med skala og ein målespiss som kan flyttast opp og ned.

Høgdemålaren er eit referansebasert målesystem, noko som betyr at alle målingar blir utførte i forhold til ein kjend nullreferanse på måleplata.

Hovudtypar av høgdemålarar

Det finst fleire ulike typar av høgdemålarar, og det er viktig at du vel rett type ut frå kva du skal måle, og nøyaktigheitsgraden du treng.

1. Manuell høgdemålar

Den manuelle høgdemålaren er ei mekanisk utgåve med avlesing via nonius (avlesingsskala) eller analog urskive. Vi stiller inn målaren manuelt og les av høgda direkte.

Fordelar

• enkel i bruk

• robust og driftssikker

• krev inga straumforsyning

Ulemper

• mindre nøyaktig enn digitale utgåver

• avhengig av avlesingspresisjonen til brukaren

2. Digital høgdemålar

Ein digital høgdemålar bruker elektronisk sensorteknologi for å registrere høgdeverdien. Verdiane blir viste på eit digitalt display og kan ofte overførast til pc eller målerapportar via USB eller trådlaust samband.

Fordelar

• høg nøyaktigheit og enkel avlesing

• moglegheit for datalagring og overføring

• enkel nullstilling og brukarvennleg grensesnitt

Ulemper

• krev straum/batteri

• meir kjenslevar for støv, fukt og temperaturendringar

3. Dobbeltsøyle- og avanserte høgdemålarar

I moderne kvalitetslaboratorium blir dobbeltsøyle-høgdemålarar brukte med motorisert rørsle og digital posisjonering. Desse kan måle både høgde, diameter, avstand og posisjon i X- og Y-retning, og dei blir ofte brukte saman med 3D-koordinatmålemaskiner (CMM).

Bruksområde i industrien

Høgdemålarar blir brukte til mange typar kontrollarbeid der høg presisjon er nødvendig:

• måling av høgde på detaljar og komponentar

• overføring av mål frå teikning til fysisk del

• kontroll av avstand mellom hol, kantar eller referansepunkt

• kontroll av planheit, parallellitet og rettheit

• markering av punkt ved oppmerking eller tilarbeiding

Høgdemålaren er derfor eit vanleg verktøy innan maskinering, montasje, verktøyproduksjon, kvalitetskontroll og måleteknisk kalibrering.

Nøyaktigheit og bruk

For at høgdemålaren skal gi pålitelege resultat, må både instrumentet og måleplata vere reine, kalibrerte og temperaturstabile. Du bør derfor før kvar bruk

• sørge for at måleplata er plan og støvfri

• nullstille høgdemålaren mot referanseflata

• måle i jamn rørsle utan å presse målespissen mot objektet

Ved høgpresisjonsarbeid blir det ofte brukt målespissar med ulike former (kule, spiss, flat) avhengig av overflata som blir målt.

Sporbarheit og kalibrering

Ein høgdemålar skal jamleg kalibrerast mot eit kjent referanseverktøy, som passbitar eller målestandardar, for å sikre rett målenøyaktigheit. Dette er viktig for sporbarheit, altså evna til å dokumentere at alle målingar kan sporast tilbake til ein nasjonal eller internasjonal standard.

Døme på bruk

Ved produksjon av ein aksling kan høgdemålaren brukast til å kontrollere

• høgda på skuldrer og spor

• avstanden mellom referanseplan og hol

• planheit på kontaktflater

Resultata blir deretter førte inn i ein målerapport, som dokumenterer om delane er innanfor spesifiserte toleransar.

Refleksjonsspørsmål

1. Kva er forskjellen på ein manuell og ein digital høgdemålar?

2. Kvifor må høgdemålaren nullstillast før måling?

3. Korleis kan feil bruk av høgdemålaren påverke måleresultatet?

4. Kvifor er kalibrering viktig for sporbarheit og kvalitetssikring?