Bønner

Om bønner

Inndeling etter vekstmåte

Bønner kan delast inn i to hovudgrupper baserte på vekstmåte:

• høge bønner (stongbønner): Desse plantene har ein uavgrensa lengdevekst.

• låge bønner (skolmbønner): Her blir dei vegetative skota avslutta med ein blomsterstand.

Inndeling etter haustestadium

Bønner kan òg klassifiserast ut frå kva stadium dei blir hausta på:

• skolmbønner: Her et vi dei umodne skolmane. Døme er aspargesbønner, brekkbønner og snittbønner.

• frøbønner: Hos frøbønner et vi berre frøa, anten tørre eller friske. Eit døme er bondebønner, som stadig fleire dyrkar i kjøkkenhagen.

Spiring og vekstvilkår

Bønnefrø treng høg temperatur for å spire.

• Ved 11 gradar spirer frøa etter cirka 25 dagar.

• Ved 20 gradar spirer frøa på 5–6 dagar.

Det er viktig å unngå for mykje vatn etter såing, då dette kan redusere spiringa på grunn av oksygenmangel.

Klima

Bønner er varmekrevjande vekstar, og vi kan få gode avlingar ved utplanting både av låge og høge bønner. Dersom vi sår direkte, kan det vere bra å bruke bøyelsolfangar for å skape eit godt klima for plantene.

Jord og gjødsling

Varm, drivande, moldhaldig og tørkesterk jord gir gode forhold for bønner. Sjølv om planterøtene har ein symbiose med rhizobiumbakteriar og dermed fangar nitrogen frå lufta, må vi vurdere å tilføre ekstra nitrogen då naturleg tilgang kan vere avgrensa.

For å unngå sjukdommar bør vi ikkje dyrke bønner på same stad i vekstskiftet før etter fem år. Det er lurt å unngå dyrking etter kålvekstar og rotvekstar, då desse kan auke risikoen for storknolla rotesopp.

Dyrking

Ved direkte såing må jordtemperaturen vere minst 8–10 gradar. Vi sår frøa med 50 cm radavstand og 10–15 cm mellom kvart frø, med ein sådjupne på 3–5 cm.

Høge bønner krev støtte i form av oppbinding, som vi kan gjere med netting eller tråd. Sidan bønner har eit grunt rotsystem, er det viktig å halde jorda jamt fuktig gjennom heile vekstsesongen.

Vanlige skadegjerarar

Gråskimmel og storknolla rotesopp er vanlege skadegjerarar særleg i slutten av sesongen når det er fuktig vêr. Elles kan òg bønneflekk vere eit problem.

Oppgåve

Vel rette påstandar og lag eit samandrag om bønner.