Raude hundar

Kva er raude hundar?

Raude hundar (rubella) er ein akutt virusinfeksjon. Vi reknar han vanlegvis som ein barnesjukdom, men vaksne kan òg bli smitta. Sidan 1983 har vaksine mot raude hundar vore ein del av barnevaksinasjonsprogrammet gjennom MMR-vaksinen (meslingar, kusma og raude hundar). Sjukdommen er derfor sjeldan i Noreg i dag. Når tilfelle likevel oppstår, kjem av det som regel smitte frå utlandet. Dei som har hatt sjukdommen eller er vaksinerte, utviklar immunitet som varer livet ut.

Symptom

Det tek vanlegvis 14–21 dagar frå ein person blir smitta til sjukdommen bryt ut. Sjukdomsforløpet er ofte mildt, og opptil halvparten av dei som blir smitta, merkar få eller ingen plagar.

Feber og hovne lymfeknutar

Sjukdommen startar gjerne med lett feber (rundt 38 grader) og vond hals i tre til fire dagar før eit eventuelt utslett viser seg. Hos barn kan dette forstadiet mangle heilt. Eit veldig typisk kjenneteikn i denne perioden er at lymfeknutane på halsen, i nakken og bak øyra hovnar opp og blir ømme. Vaksne kan i tillegg oppleve leddsmerter eller augebetennelse.

Utslett

Etter nokre dagar dukkar det typiske utslettet opp. Det startar som regel i ansiktet og bak øyra før det spreier seg til resten av kroppen i løpet av det første døgnet. Utslettet består av små, lyseraude eller brunrøde flekkar. Til forskjell frå meslingar flyt desse flekkane vanlegvis ikkje saman, og huda mellom flekkane ser normale ut.

Årsaker

Infeksjonen kjem av rubellaviruset. Det smittar gjennom dropesmitte frå luftvegane når den sjuke hostar eller nys. Ein person er smittefarleg frå cirka éi veke før utslettet bryt ut og i fire til sju dagar etterpå.

Diagnose

Ved mistanke om raude hundar bør ein raskt kontakte lege. Sidan sjukdomsforløpet kan likne på andre barnesjukdommar som meslingar, den femte barnesjukdommen eller skarlaksfeber, er det nødvendig med laboratoriestadfesting for å stille ein sikker diagnose. Ved mistanke om raude hundar er det viktig å kontakte lege per telefon før ein møter opp for å unngå å smitte andre på venterommet. Legen tek vanlegvis ei blodprøve for å sjekke antistoff, i tillegg til ei penselsprøve frå svelget eller nasen.

Raude hundar er ein allmennfarleg smittsam sjukdom. Det betyr at styresmaktene ser på sjukdommen som ein trussel mot folkehelsa. Helsepersonell har meldeplikt ved mistanke om smitte, og dei må varsle kommuneoverlegen med ein gong. Viss prøvene stadfestar sjukdommen, skal legekontoret registrere tilfellet i Meldingssystemet for smittsame sjukdommar (MSIS).

Komplikasjonar

Den mest alvorlege komplikasjonen oppstår dersom gravide blir smitta, særleg i dei tre første månadene av svangerskapet. Viruset kan trenge inn til fosteret og forårsake medfødd rubellasyndrom. Syndromet kan gi fosteret alvorlege skadar i det indre øyret, hjartet, sentralnervesystemet og augelinsa. Infeksjonen kan òg føre til spontanabort. Desse alvorlege komplikasjonane er hovudgrunnen til at raude hundar er ein del av barnevaksinasjonsprogrammet.

Behandling

Det finst inga behandling mot sjølve rubellaviruset. Infeksjonen er som regel ufarleg for friske barn og går over av seg sjølv. Behandlinga går ut på å lindre eventuelle plager som feber eller leddsmerter med kvile og smertestillande medisinar. Sidan sjukdommen er definert som allmennfarleg, får pasienten dekt alle utgifter til undersøking, prøvetaking og behandling gjennom folketrygda.

Eit barn med raude hundar bør vere heime frå barnehage eller skule i minst fem dagar etter at utslettet har kome, så lenge barnet er feberfritt og har god allmenntilstand. Sidan sjukdommen kan vere svært farleg for eit foster, er det viktig at barnet unngår kontakt med gravide som ikkje er immune.