Korleis er Loen danna?

Klarer du å seie noko om korleis landskapet i og rundt Loen er danna? Kva naturkrefter har skapt dette ville landskapet og populære turistmålet?

Introduksjon

Landskapet i og rundt Loen tiltrekker seg hundretusenvis av turistar kvart år. Kva er det som gjer at folk frå heile verda reiser til ein liten fjordarm på Vestlandet? No skal du bruke det du har lært om ytre krefter til å tolke korleis Loen er danna.

Tips til læraren

Vi har laga eit digitalt feltarbeid i Bondhusdalen med mange parallellar til landskapet i Loen. Om de jobbar med det digitale feltarbeidet først, vil det bli enklare for elevane å tolke landskapet rundt Loen på eiga hand etterpå.

Tren på å tolke landskapet

Bruk film, bilete og lausmassekartet du finn i oppgåva "Bli kjend med Loen", i tillegg til 3D-kartet i oppgåvene.

Skriv svar med eigne ord, og bruk skjermbilete for å vise konkrete døme frå Loen og områda rundt. Du kan ta skjermbilete av bilete, kart og filmen som presenterer Loen.

Tips til bruk av 3D-karta

Fullskjermvisning er tilgjengeleg nede til høgre.
Oppe til høgre er ein knapp for bokmerke. Bokmerka tek deg til områda du skal tolke i oppgåvene.
Zoom inn og ut med pluss- og minussymbola.
Om du trykker på kompassnåla, blir kartet orientert mot nord.
Symbolet med piler i alle retningar lar deg flytte på kartet ved å halde inne musepeikaren og dra kartet i ulike retningar.
Om du trykker på symbolet med ei pil i sirkel, kan du rotere kartet rundt og opp og ned ved hjelp av musepeikaren.

Naviger i kartet med tastatur

Tastaturnavigasjon
Tast	Funksjon
tab	Flytt mellom knappane.
enter	Bruk den valde knappen.
piltastar	Flytt rundt i kartet.
er lik (=)	Zoom inn.
minus (-)	Zoom ut.
A	Roter til venstre
D	Roter til høgre.
W	Tilt opp.
S	Til ned.
U	Flytt kamerahøgde opp.
J	Flytt kamerahøgde ned.
N	Orienter mot nord.
esc	Gå ut av fullskjermmodus

1. Korleis er dalen danna?

Bruk 3D-kartet under når du skal svare på spørsmåla. Bokmerka oppe i høgre hjørne tek deg til stadene du skal tolke. Spørsmål A høyrer til første bokmerke, spørsmål B høyrer til andre bokmerke, og så vidare.

For å tolke korleis dalen er danna, skal vi hjelpe deg litt på veg. Derfor skal du få tolke del for del og på den måten trene deg på å tolke eit landskap.

3D-kart

Slutt på ikkje-tilgjengeleg innhald.

Beskriving av bokmerka i kartet

Oppe til høgre finn du ulike bokmerke. Bokmerka lar deg fly til desse stadene:

Vi er i ein stor brei dal med ein relativt flat dalbotn, i alle fall når vi har zooma litt ut slik vi har no. Sidene er gradvis brattare og veldig bratt heilt øvst.
Neste stopp tek oss litt ned mot dalbotnen. Her er det mange steinar og andre lausmassar. Samanlikna med langt opp i dalsida er det mykje meir lausmassar her.
Vi zoomar ytterlegare inn på dalbotnen. Det er ei lita elv i dalbotnen, med skråningar som skrår ned mot elveløpet. Både elveløpet og skråningane ligg i lausmassar.
Til slutt zoomar vi ut og får oversikt over heile dalen igjen.

Spørsmål

Sjølve dalen er ganske brei og djup og har ei karakteristisk form, sjå på det første bokmerket i 3D-kartet. Kva slags ytre kraft har danna han, trur du?
I botnen av dalen finn vi mykje meir lausmassar enn vi gjer høgt oppe i sidene, sjå på det andre bokmerket i 3D-kartet. Korleis har alle desse hamna der?
Det går ein liten dal gjennom lausmassane, sjå på det tredje bokmerket i 3D-kartet. Kva slags ytre kraft har grave ut denne?
Vi har då tre ulike krefter som har verka saman for å danne landskapet. Den som har grave ut den store hovuddalen, den som har lagt igjen lausmassane, og den som har grave ut dalen i lausmassane, sjå på det fjerde bokmerket i 3D-kartet. I kva rekkefølge har desse prosessane verka?

2. Klarer du å tolke landformene?

3D-kart

Slutt på ikkje-tilgjengeleg innhald.

Beskriving av bokmerka

Oppe til høgre finn du ulike bokmerke. Bokmerka lar deg fly til desse stadene:

Første stopp er flata i områda rundt elvemunninga, der elva møter fjorden. Det er flatt, og nokre område har ein gradvis overgang frå land til fjord.
Vi er inn i ein veldig trong dal der sidene skrår ned mot ein smal botn. Det renn ei elv i dalbotnen.
Siste stopp er aust for Stryn sentrum. Det er eit flatt område der elva buktar seg nedover i store svingar.

Spørsmål

Loen sentrum ligg på ei flate der elvemunninga møter fjorden, sjå på det første bokmerket i 3D-kartet. Vi skal no prøve å forstå korleis denne flata er danna. For å gjere dette lettare deler vi opp oppgåva i mindre spørsmål:
- Trur du landforma er ei avsetjings- eller erosjonsform?
- Landforma er danna der ei rennande elv møter stilleståande vatn. Kva landform kan det vere som har blitt danna her då?
- Trur du landforma er danna før eller etter landhevinga etter siste istid?
- Trur du det er ei aktiv landform, altså at ho framleis blir danna, eller ei passiv landform, ei som er danna tidlegare og no ikkje utviklar seg lenger?
Sjå på det andre bokmerket i 3D-kartet. Kva slags form har denne dalen? Korleis får han den karakteristiske forma si?
Elva svingar seg nedover i tydelege svingar, sjå på det tredje bokmerket i 3D-kartet. Korleis blir denne landforma danna?

3. Hva har skjedd når?

Ta no for deg ein annan stad i nærleiken av Loen.

Prøv å skrive ein tekst der du forklarer korleis landskapet har utvikla seg, i kronologisk rekkefølge. Du kan ta utgangspunkt i eit enkelt bilete eller skjermutklipp for å avgrense området litt. Kva ytre krefter har påverka landskapet, og kva har skjedd først og sist?

Bonusoppgåver

Har du lyst til å lære meir om samanhengen mellom indre og ytre krefter eller forstå dette med istider litt grundigare, kan du bryne deg på desse oppgåvene. Det kan vere ein fordel å bruke desse ressursane undervegs:

1. Istider og mellomistider

Forklar forskjellen på istider og mellomistider, med tanke på korleis dei formar landskapet.
Finn konkrete døme på at istider har forma landskapet rundt Loen, og forklar korleis det har skjedd.
Finn konkrete døme på at mellomistider har forma landskapet, og forklar korleis det har skjedd.

2. Den geologiske historia

Bruk Loen som utgangspunkt. Lag ei oversikt over den geologiske historia frå den kaledonske fjellkjedefaldinga og heilt fram til i dag. Få med dei vesentlege hendingane som har vore med på å skape den berggrunnen og det landskapet vi finn i og rundt Loen i dag.