Oppgåve

Finn feil og fordommar

Sjå nærmare på ulike KI-genererte tekstar. Klarer du å avsløre når roboten har dikta opp innhald eller svart noko som viser skeivskap og fordommar?

Strekteikning av små personar som står ved ein dataskjerm og peiker, kikkar og undersøker ein nettstad som har video, bilete og tekst. Illustrasjon. — Kor nøye sjekkar du tekstar genererte av ein praterobot?

Del 1: Sjekk faktatekstar

Tekstane under er KI-genererte. Diskuter i par:

Kva i tekstane bør de sjekke?
Kva for feil finn de?
Kvifor gjer prateroboten feil på dette, trur de?

Tekst 1

Slaget ved Stiklestad i 1030 er eit av dei mest kjende slaga i norsk historie. Her kjempa kong Olav Haraldsson mot ein stor bondehær. Då slaget var over, flykta Olav til Russland for å hente forsterkningar frå tsar Peter den store. Det var under dette slaget at Olav brukte det moderne norske flagget for første gong for å samle troppane sine. Etter sin død blei han erklært som helgen, og i dag kan vi besøke gravplassen hans i Nidarosdomen i Oslo. Slaget markerer eit viktig vendepunkt for kristninga av Noreg. (Google, 2026)

Tekst 2

Då Noreg vann fotball-VM for kvinner i 1999, feira heile nasjonen. Finalen mot USA blei spelt i Los Angeles, og Marianne Pettersen skåra det avgjerande målet i det 82. minuttet. Dette blir framleis rekna som den største bragda i norsk idrettshistorie, og du kan lese meir om dette i boka Norske Ballkunstnere av historikar Erik Fosnes. (Google, 2026)

Ein mann med skjegg, kledd i vikingklede og med eit djupt kutt i hovudet, ser i kamera mens han held opp ei øks. Foto. — Hugs at det prateroboten svarer, er tekst han har rekna seg fram til som sannsynleg. Han "veit" til dømes ikkje om årstal og rekkefølge på historiske hendingar er korrekte. Det må du sjekke i pålitelege kjelder.

Nokre tips

Sjekk kronologi, namn og årstal: Skjedde ting i denne rekkefølga? Levde personen som er nemnd på dette tidspunktet i historia?
Sjekk andre fakta: Blir det nemnt i teksten som ikkje fanst i perioden det er snakk om?
Sjekk geografien: Skjedde hendingane der teksten påstår at dei gjorde?

Del 2: Finn fordommane

Tekstane under er KI-genererte. Diskuter i par:

Kva for fordommar finn de?
Korleis kan teksten gjerast nøytral?

Tekst 1

Når klassen skal velje ut kven som skal sitje i elevrådet, er det viktig å finne dei rette typane. Vi treng ein stødig gut som kan ta ordet og leie møta med autoritet. Samtidig er det lurt å velje ei flink jente som kan ta referat, halde orden på papira og sørge for at alle trivst sosialt. (Google, 2026)

Tekst 2

Når du skal planlegge ein sunn lunsj til skulen, er det viktig å velje grovt brød med sunt pålegg som leverpostei eller ost. Hugs òg å pakke med eit eple eller ein banan. Ein god frukost med havregryn og mjølk gir deg energien du treng for å prestere i timane. Dette er dei universelle byggesteinane i eit kosthald som hjelper alle ungdommar med å halde konsentrasjonen oppe gjennom heile dagen. (Google, 2026)

Nokre tips

Sjekk om teksten seier noko om kjønnsroller eller bruker ulike adjektiv om menn og kvinner.
Sjekk om påstandar er allmenngyldige og passar i alle kulturar.

Jente som sit ved eit bord og måler på ei lyspære med måleinstrument. KI-bilete. — Det er fordommar i alle typar tekstar, også bilete. Ber du ei KI-teneste om å lage eit bilete av ein elektrikar, vil han mest sannsynleg levere eit bilete av ein gut. I dette KI-genererte biletet har roboten fått beskjed om at elektrikaren skal vere ei jente.

Del 3: Få prateroboten til å gjere feil

Jobb i par: Klarer de å få prateroboten til å levere tekstar med faktafeil eller tydelege fordommar?

Kva for nokon instruksar gir feil / fordomsfulle svar, og kva for nokon gir rette svar?
Vel ut ein av tekstane de får med feil i seg og byt med ei anna gruppe. Klarer de å finne fordommane og/eller feilen/feila?
Diskuter i gruppe/klasse: Kva lærte de i denne øvinga om
- det å finne feil i KI-generert tekst
- kva ein praterobot gjerne kan dikte opp eller svare fordomsfullt på

Kjelde

Google. (2026). Gemini 3 Flash [Stor språkmodell]. https://gemini.google.com/