Leddsetningar om tid, nivå 1

Dette er det første trinnet i ein læringssti om leddsetningar om tid.

Før du les

Desse fagomgrepa blir brukte og forklarte i teksten:

Leddsetning

Ei leddsetning er ei setning som ikkje kan stå åleine, til dømes "fordi vi er sjuke". Vi kjenner igjen leddsetningar ved at dei startar med ein subjunksjon: at, når, fordi, då ...

Subjunksjon

Subjunksjonar er småord som innleier leddsetningar. Døme på subjunksjonar er: fordi, at, om, som, då, når, dersom, viss, før, endå.

Å fortelje om tid

Ofte treng du å forklare når noko skjer. Sjå til dømes på desse setningane. Kva for ein del av setningane er det som gir informasjon om når, altså tid?

• Når han kjem, går vi.

• Vi hadde ein katt då eg var liten.

• Mens vi trente, las ho ei bok.

• Vi går på butikken før middag.

• Etter at sola gjekk ned, blei det kaldt.

Det rette svaret er, at det er desse delane av setningane som fortel om tid:

• Når han kjem ... (Når går vi?)

• ... då eg var liten (Når hadde du ein katt?)

• Mens vi trente ... (Når las ho ei bok?)

• ... før middag (Når går vi på butikken?)

• Etter at sola gjekk ned ... (Når blei det kaldt?)

Leddsetningar

Alle dei fem delane over kallar vi for leddsetningar. Det er fordi dei må stå saman med ei heilsetning for å gi meining.

Subjunksjonar

Vi kan kjenne igjen ei leddsetning fordi ho startar med ein subjunksjon. Når vi lagar leddsetningar om tid, bruker vi desse subjunksjonane:

• når

• då

• mens

• før

• etter at

Når bruker vi når?

Framtid

Bruk når om ting som skal skje.

• Eg skal ringe deg når eg kjem heim.

Notid

Bruk når om ting som skjer ofte.

• Eg les avisa når eg et frukost.

Fortid (gjentekne hendingar):

Bruk når om ting som skjedde fleire gonger før.

• Når han kom på besøk, var det alltid travelt.

Når bruker vi då?

Fortid (éi hending):

Bruk då om ting som skjedde éin gong før.

• Då eg var på jobb i går, var det travelt.

Du skal òg bruke då om ei hending i fortid som varte ei stund:

• Då eg budde i Oslo, studerte eg.

Når bruker vi mens?

Subjunksjonen mens viser at to handlingar skjer samtidig. Vi kan bruke mens både om notid, fortid og framtid, så lenge handlingane skjer samtidig.

• Eg et frukost mens eg ser på tv. (notid)

• Eg høyrde på musikk mens eg tok bussen i går. (fortid)

• Du kan slappe av mens eg lagar mat i kveld. (framtid)

Når bruker vi før?

Subjunksjonen før fortel at éi handling skjer før ei anna handling i tid. Du kan bruke før både om fortid, notid og framtid.

• Eg vaskar hendene før eg et. (vane, noko "eg" alltid gjer)

• Ho drakk kaffi før ho drog på jobb i går. (fortid)

• Vi må kjøpe billettar før vi dreg til kinoen. (framtid)

Når bruker vi etter at?

Etter at viser at éi handling skjer etter ei anna. Det fortel oss kva som skjer først, og kva som skjer etterpå.

• Vi gjekk på kino etter at vi hadde ete middag. (fortid)

• Etter at vi har sett på tv, skal vi sove. (framtid)

Oppsummering

Gå vidare i læringsstien for å øve deg på å bruke subjunksjonane som innleier leddsetningar om tid.