Fag

Fagstoff

Video

Illusjon av djupne

Når vi teiknar, kan det vere ei utfordring å gi att verkelegheita slik at vi skaper inntrykk av rom og djupne. Vi teiknar på papir, på dataskjerm eller andre flater som er i to dimensjonar (2D), mens rommet er i tre dimensjonar (3D). Vi skal sjå på ulike verkemiddel du kan bruke for å skape djupne.

Djupne i bilete

Animasjonen under (lengde 2:39) illustrerer fem prinsipp du kan bruke for å skape djupne i bileta dine.

Video: Klipp og lim / CC BY-SA 4.0

Ordforklaringar

Illusjon: er noko ein kan sjå for seg, men som er ei falsk førestilling. Noko som verkar å vere noko det ikkje er.
Rom: har tre dimensjonar: høgde, breidde og djupne.
Djupne: i bilete skaper ei kjensle av at vi kan bevege oss innover i motivet. Noko verkar nært og andre ting verkar lenger borte.
Perspektiv: blir brukt for å beskrive den tredimensjonale verkelegheita vår i bilete. Vi tenker ofte på linjeperspektiv når vi snakkar om perspektivteikning.

To og tre dimensjonar (2D og 3D)

Måleri av ulike gjenstandar, ei dame ved eit vindauge og bygningar ligg på eit bord. Foto.

Biletflata vi jobbar på, er flat. Ho har to dimensjonar (2D): høgde og breidde.
Då kan det vere ei utfordring å attgi gjenstandar, bygningar og figurar som har tre dimensjonar (3D): høgde, breidde og djupne.

Djupneskapande verkemiddel

Vi kan skape inntrykk av djupne, sjølv om biletflata berre har to dimensjonar. For å få djupneverknad i eit bilete kan du bruke ulike verkemiddel, som storleiksforhold, overlapping, linjer, fargar og perspektiv.

Storleik

Det at noko er større framme og blir mindre og mindre lenger bak, skaper kjensle av djupne.

Fleire kattar. Katten i forgrunnen er mykje større enn kattane i mellomgrunnen og bakgrunnen. Illustrasjon.

Overlapping

Flater som overlappar kvarandre, gjer at vi opplever at noko ligg føre og noko anna lenger bak.

Ein koparkjele, ein kopp og eit eple er stilte opp på eit bord. Illustrasjon. — I dette stillebenet viser overlappinga at koppen og eplet er plasserte framfor kjelen.

Luftperspektiv

Lufta mellom deg og det du ser på, gjer at motivet ditt blir mindre klart jo større avstanden mellom dykk blir. Valørane blir lysare og gråare lenger unna, og vi opplever at detaljane blir meir utydelege.

Eit bybilete der bygningane og brua i forgrunnen har mørkare valørar enn bygningane i bakgrunnen. Illustrasjon.

Bruk av farge kan vere med på å forsterke djupneverknad. I forgrunnen får vi klare, sterke fargar og større valørkontrastar, mens i bakgrunnen blir fargane svakare og meir duse.

Måleri av ein gut med vandrestav. Han står med ryggen til og ser ut mot horisonten. Eit gyllent slott skin i det fjerne. Illustrasjon. — Her skaper luftperspektivet ei kjensle av avstand. Samtidig blir dei sterke, varme fargane frå Soria Moria slott eit blikkfang i horisonten i Theodor Kittelsens måleri.

Tekstur

Attgivinga av ulike overflater kan vere tydelegare med meir detaljar framme i biletet enn lenger bak, der dei blir meir uklare.

Stor fugl blir halden av ein astronaut. Bak i teikninga er det ein silhuett av ein by. Illustrasjon.

Linjeperspektiv

Parallelle linjer som går innover i biletet møtest i eitt eller to forsvinningspunkt på horisontlinja. I animasjonen under (lengde 0:44) får du forklart prinsippa for eitt- og topunktsperspektiv.

Video: Siren Halvorsen / CC BY-SA 4.0

Kjelde

Ching, F. D. K. (1994). Tegning. J. W. Cappelens Forlag AS