Hopp til innhold
Bokmål
Oppgave
Interaktivt innhold
Tilleggsstoff

Substantijvh jïh pronomenh

Daelie edtjh substantijvi jïh pronomeni bïjre vielie lïeredh, jïh dejgujmie barkedh.

Substantijvh

Substantijvh leah nommh jallh lahtesh v.g. aatide, almetjidie, juvride, sijjide, mah dovne konkreete jïh abstrakte.

Mijjieh substantijvide sojjehtibie gaektsie kasusi mietie; nominatijve, akkusatijve, genitijve, illatijve, inessijve, elatijve, komitatijve, essijve.

  • gåetie

  • baernie

  • Aanta

  • bïenje

  • vuerteme

  • nïekedasse

  • Stoerevaerie

Pronomenh

Pronomenem nuhtjebe substantijven sijjeste. Mijjieh pronomenidie sojjehtibie dej seamma gaektsie kasusi mietie goh substantijvh.

Joekehts pronomenh gååvnesieh.

Persovneles pronomenh

  • manne, datne, dïhte, satne

  • månnoeh, dåtnoeh, dah guaktah, såtnoeh

  • mijjieh, dijjieh, dah, sijjieh

Gosse raajesen subjektese vuesiehtidh dellie satne, såtnoeh, sijjieh nuhtjebe.

Aajja jeehti satne edtja dåeriedidh.

Aajja = subjekte

Aajja ← satne

Potensijaale hammoeh

Persovneles pronomeni aaj åenehks hammoeh mah potensijaale hammoeh.

  • mån, dån, sån

  • min, din, sin

  • mih, dih, sih

Potensijaale hammoeh nuhtjebe gosse mij ij leah vihties.

Gie sån dïhte?

Ibie mih asth.

Tjuvtjiedimmie-pronomenh

Maehtebe mïsse-akt tjuvtjiedidh jïh soptsestidh man guhkie soptsestæjjan luvhtie dan gåajkoe man bïjre soptseste. Pronomenen njieljie hammoeh, daate mij soptsestæjjan öövre lïhke jïh dohte mij guhkemes destie.

  • daate

  • dïhte

  • doete

  • dohte

Attributtijve hammoeh

Dah tjuvtjiedimmie-pronomenh maehtebe aaj attributijvine nuhtjedh substantijven åvtelen.

dïhte gåetie

dam gåetiem

dan gåetien

dan gåatan

dennie gåetesne

dehtie gåeteste

dejnie gåetine

dejnie gåetine

Refleksijve pronomene

Refleksijve pronomene jïjtje vuesehte bååstede raajesen subjektese. Persovnen jïh taalen mietie sojjesåvva seammalaakan goh subjekte.

  • jïjtje

Reflesijve pronomene jïjtje kasusem åådtje raajesen funksjovneste.

Buerebe jïjtje dam darjodh.

Jïjtse eejtegidie gihtji jis åadtjoeji dåeriedidh.

Tjaelieh jïjtjedh nommem daase!

Resiprovke pronomene

Resiprovke pronomenem sinsitnie- nuhtjebe gosse edtjebe maam akt soptsestidh mij almetji gaskemsh.

  • sinsitnie-

Resiprovke pronomenem sojjehtibie dej seamma gaektsie kasusi mietie.

Luste sinsitniem råakedh jïh åahpenadtedh.

Sinsitneste saernieh åadtjoejin govledh.

Årroejidie gïemhpe sinsætnan!

Gihtjeme-pronomenh

Joekehts gihtjeme-pronomenh gååvnesieh.

  • mij

  • gie

  • gåabpa/gåabpetje

  • guhte

Gihtjeme-pronomenem mij nuhtjebe gosse aati jallh juvri mietie gihtjebe. Gihtjeme-pronomenem gie nuhtjebe gosse almetji mietie gihtjebe.

Mij daate?

Gie dïhte nïejte?

Gihtjeme-pronomenem gåabpa/gåabpetje nuhtjebe gosse gie jallh mij gööktijste gihtjebe. Guhte nuhtjebe gosse jienebi mietie gihtjebe.

Gåabpa (dotneste) båarasåbpoeh?

Guhte (dijjeste) båarasommes?

Relatijve pronomenh

Dah seamma gihtjeme-pronomenh dovne relatijve-pronomeninie nuhtjebe relatijve-raajesisnie.

Leaksoem joe dorjeme, maam jååktan åadtjoejim.

Dïhte nïejte, gie laavloeminie, mov onne-åabpa.

Im guarkah, mestie naemhtie sjïdteme.

Ov-vihties pronomenh

Jeatjah aaj pronomenh mah eah leah vihties, v.g.: (ij) gie, (ij) mij, (ij) guhte, (mah) guhte:

Ij gie annje diekie båateme.

Im maam gan vuejnieh.

Mah guhte sæjhta dåeriedidh?

Jeatjah aaj ov-vihties pronomenh, v.g.: mij akt, gie akt, maam joem, fïerhte, fïere guhte, mubpie (nubpie), muvhte, muvhth, jeatjah, gaajhke, gaajhkh, gaajhkesh, jïjnje, jïjnjh, jïjnjesh.

1. laavenjasse

2. laavenjasse

Gaaltije

Teekste-bietskeme:

Magga, L. Mattsson (1992). Aarporten jih Åarjel-smaaregen soptsesh. J. Qvigstad (1884, 1887). Samisk utdanningsråd.

Skrevet av Marit M. Fjellheim.
Sist oppdatert 30.04.2026