Hopp til innhold
Bokmål

Fag

Oppgave
Tilleggsstoff

Barkh vætnoe-faagine

Daelie edtjh barkoe-faageles teemine vætnoe-faageste barkedh. Datne edtjh darjoemassem veeljedh jïh barkoe-buerkiestimmiem (loggem) tjaeledh.

1. Veeljh darjoemassem

Datne edtjh barkoe-prosessem/darjoemassem veeljedh jïh dam buerkiestidh. Digkedh lohkehtæjjine jïh veeljh teemam mejnie sïjhth barkedh. Darjoeh barkoe-buerkiestimmiem gusnie faage-maahtoem jïh sjiehteles faage-gïelem nuhtjh.

Mejnie barkedh?

  • ovmessie vætnoe-vuekieh

  • guvviedidh jïh hammoedidh

  • væjjoem/ maallem darjodh

  • ïebnh vaeltedh/ ohtsedidh

  • daeverem guvviedidh jïh soejkesjidh

  • daeverem darjodh

  • sjiehteles ïebnh jïh materijaalh utnedh

  • sjiehteles dïrregh jïh maskijnh utnedh

  • vaarjoem gåarodh

  • gaamegh gåarodh

  • daeverem/dorjesem evtiedidh

  • ryöknedh man dovres sjædta

  • vætnoe- jïh kultuvrehistovrije

  • saemien duedtie-mïerhke

  • jeatjah

Myövhkes-vætnoeh

Gaarmanæjjan voedtegh. Guvvie.
Gaarmenes-voedtegh

Maam vytnesjidh?

gapta/gåptoe, boenge-skuvmie, beelhte, tjohpe, goelke-gaamegh, baarhkohkh, voedtegh, gamhtsh, gaalsohkh, skopmehke, sarjehtahke, baarkaldahke, tsovvehtahke, prïhtjhvoesse, gaeblie-voesse, bongke, veaskoe, værjoe, baegkie, jeatjah

Mah ïebnh jïh materijaalh daarpesjh?

Dueljiem njilkehteminie. Guvvie.

dueljie, naehkie, skåerrie, jeavardahke, gaamesh, hovre, soenh, skrovre, tyjje, dïeskere, vaarese, laejkieh, gåårestahke, ditnie, gierkieh, kruehkieh, meessh-reagkah, sïlpe-båaloeh, sïlpe-laavh, jeatjah

Guktie ïebnh vaeltedh?

  • dueljieh aalhtedh

  • dueljieh njilkehtidh

  • sesnieh nieskedh jïh båårhkesjidh

  • skåerrieh bådtjadidh, knugkedh jïh gïesedh

  • gaamesh vaeltedh

  • gaamesh skreepedh jïh rïrresjidh

  • soenh/ slaahpam vaeltedh

  • jeatjah

Mah dïrregh jïh maskijnh daarpesjh?

Gåarome-maskijna, rööpses jïh kraevies skrovre. Guvvie.

nieskeme-moere/-fealloe/-galte, nieskeme-ruevtie, skreepeme-ruevtie, gieseme-moere/-veadta, maalle, nejpie, skaarja, aejmie, soerme-gåetie, gåarome-maskijna, naaloe, jeatjah

Guktie darjodh?

njelledh I, nieskedh I, skreepedh VI, båårhkesjidh, rïrresjidh, bådtjadidh, giesedh I, sjyjjedehtedh I, vïjjedh IV, tjoehpedh IV, tjoehpestidh, tjaeledh I, tjaalestidh, bietskiedidh, söönedh VI, sleehpedh VI, saaredh IV, butnedh I, pruvnieldidh, gåarodh II, naaloedidh, njalloestidh, snårredh/snarredh IV, doeredh IV, marngestidh, budtedh VI, rïesedh IV, klïssedh IV, ditnedh VI, doehpedh IV

Garre-vætnoeh

Guksie tjaalehtjimmine maam Ingvar Labj dorjeme. Guvvie.
Guksie maam Ingvar Labj dorjeme.

Maam vytnesjidh?

guksie, naehpie, gaerie, nejpie, buste, guadtahtahke, naaloe-gåetie, reagka, soehpenje-reagka, klaahka, deajvoe, jeatjah

Mah ïebnh vaeltedh/ ohtsedidh?

Fijfere såekesne. Guvvie.
Fijfere

tjåervieh, måaroeh, moerh, fïjferh, biessieh, baarhkoeh, viedtieh, jeatjah

Mah dïrregh jïh maskijnh daarpesjh?

Fijferem sååkesjeminie baantesaakojne. Guvvie.
Fijfere jïh baantesaakoe

saakoe, baantesaakoe, aaksjoe, nejpie, vietjere, rehkere, goevele, vïerhke, fæjloe, jorpe-fæjloe, saedtie-paehpere, bastestahke, naapere, naapere-maskijna, vuepsie-baante, sïevestahke, jeatjah

Guktie darjodh?

sååkesjidh, tjoehpedh IV, vïeredh IV, voeledh IV, noeredh IV, bastestidh, rehkierdidh, naepierdidh, båeriehtidh, gohpedh IV, goeveldidh, vierhkiedidh, fïjledidh, jalkesjidh, veajahtidh, tjaeledh I, tjaalehtjidh, naajedh IV, tsaatsedh IV, lïejpedh IV, rïesedh IV

2. Guktie barkoe-buerkiestimmiem darjodh

Datne edtjh barkoe-prosessem/darjoemassem åehpiedehtedh jïh guvviejgujmie aaj vuesiehtidh maam darjoeh:

  1. Tjaelieh gåessie, gusnie jïh gie edtja barkemem/darjoemassem darjodh.

  2. Tjaelieh maam edtjh darjodh jïh man åvteste.

  3. Tjaelieh mah viehkievierhtieh mejtie utnedh jïh HMS-råajvarimmieh (healsoe, byjrese jïh jearsoesvoete).

  4. Vuesehth jïh soptsesth guktemeslaakan barkedh jïh vaelieh guvvieh mearan barkeminie.

  5. Tjaelieh jïh vuesehth maam darjoejih, guktemeslaakan darjoejih jïh maam tjoerih jeatjahtehtedh jïh orresistie darjodh.

  6. Tjaelieh jïh vuesehth guktie gåaradi jïh maam lïereme.

Vaeltieh guvvieh mearan barkeminie

Datne edtjh vuesiehtidh maam darjoeh jïh guktemeslaakan barkh. Vaeltieh guvvieh mearan barkeminie.

Mah sjïere faage-baakoeh daerpies?

Mah sjïere baakoeh daarpesjh? Tjaelieh dejtie, ohtsedh sjïehteles baakoeh (substantijvh), v.g.:

  • væjjoe, skåerrie, garhtse, gåårtenje, slaahpa

Guktie edtjh darjodh? Tjaelieh guktemeslaakan darjodh, ohtsedh sjiehteles baakoeh (verbh), v.g.:

  • vïjjedh, rïesedh, pruvnieldidh, saaredh, butnedh

3. Tjaelieh barkoe-buerkiestimmiem (loggem)

1. boelhke

  • Aalkoe (daatove/tsåahka):

  • Orrijimmie (daatove/tsåahka):

  • Barkijen nomme/barkiji nommh:

  • Barkoe-sijjie/skuvle:

2. boelhke

  • Maam darjodh:

  • Man åvteste dam darjodh:

  • Guktie edtja sjïdtedh (barkemen/darjoemassen ulmie):

3. boelhke

  • Dïrregh/maskijnh mejtie utnedh:

  • Ïebnh/materijaalh mejtie utnedh:

  • Man jïjnjh/jïjnjem daarpesjh:

4. boelhke

  • Man dovres sjædta:

  • Guktemeslaakan darjodh:

  • HMS-råajvarimmieh (healsoe, byjrese jïh jearsoesvoete):

5. boelhke

  • Maam darjoejih (datne/dov dåehkie):

  • Maam tjoerih jeatjahtehtedh/ jeatjahlaakan darjodh:

  • Maam tjoerih orrestistie darjodh:

6. boelhke

  • Guktie minngemes sjïdti:

  • Guktie tuhtjh gåaradi:

  • Maam lïereme:

4. Vaestedh

  1. Guktie gåaradi barkoe-buerkiestimmiem (loggem) tjaeledh? Mij lij aelhkie, mij lij geervebe? Buerkesth man åvteste.

  2. Datne jienebh baakoeh daarpesjih mah eah åarjel-saemien baakoe-gærjine gååvnesh?

  3. Mah lööneme-baakoeh datne daarpesjih?

  4. Naan orre seerkeme-baakoeh jïjtje darjoejih?

Daesnie nuhteligs litteratuvrh:

Bergsland, K. (1987). Gåebrehki soptsesh (Røros-samiske tekster) (2. utg., E. H. Bull, åarjelsaemien learoe-gærjareaktoen mietie orresistie tjaaleme). Universitetsforlaget.

Bientie, M. K. L. (2021). Svætnoe. Davvi Girji.

Bull, E. H. (2001). Dejpeladtje muvhth vätnoeh jih vuekieh. Samernas utbildningscentrum; Iđut.

Colbengtson, T. & Lundström, J.-E. (2019). Faamoe (P. M. Israelsson, Åarjelsaemiengïelese jarkoestamme). Gaaltije – Sydsamiskt Kulturcenter.

Dunfjeld, M. (2006). Tjaalehtjimmie – Form og innhold i sørsamisk ornamentikk. Saemien Sijte; DesignTrykk AS.

Dunfjeld, M. H., Steinfjell, U., Westerfjell, N. A. & Vangberg, Å. (2018). Aerpiemaahtoe – Åarjelsaemien duedtien baakoeh. Saemien Sijte; DesignTrykk AS.

Fjellheim, M. M. (2012). Moerh (2. aejkien). Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge, Plaassja. https://aajege.no/portfolio/moerh-traer/

Jåma, S. (2015). Prïhtjhvoesse + væjjoe (2. aejkien). Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge, Plaassja. https://aajege.no/portfolio/prihtjhvoesse-kaffepose/

Persson, L. K. (2014). Novhtehkh – Sydsamisk skosömnad. Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge; Indergaard & Svenil AS.

Sameslöjdstiftelsen Sámi Duodji & Torkelsson, V. (2007). Åarjelsaemien voedtegh, laskah, juvvieh, fahtelh jïh dïerieh – Vävda och lagda band från sydsamiskt område i Sverige och Norge. Luleå Grafiska.

Steinfjell, U. (2021). Tjohph åarjel-saepmesne. Davvi Girji.

Utsi, G. M. (2016). Nïestesjidh/ Niesteboazu – Tradisjonell slakting på Helgeland (Sijti Jarnge, Aarporte. Orre vijriedovveme gærja). ČálliidLágádus.

Skrevet av Marit M Fjellheim.
Sist oppdatert 24.03.2026