Hopp til innhold
Bokmål

Fag

Oppgave
Tilleggsstoff

Barkh båatsoe-faagine

Daelie edtjh barkoe-faageles teemine båatsoe-faageste barkedh. Datne edtjh darjoemassem veeljedh jïh barkoe-buerkiestimmiem (loggem) tjaeledh.
Ryöjnesjæjja jïh båatsoe-bïenje skovterisnie tjahkesjeminie. Guvvie.

1. Veeljh darjoemassem

Datne edtjh barkoe-prosessem/darjoemassem veeljedh jïh dam buerkiestidh. Digkedh lohkehtæjjine jïh veeljh teemam mejnie sïjhth barkedh. Darjoeh barkoe-buerkiestimmiem gusnie faage-maahtoem jïh sjiehteles faage-gïelem nuhtjh.

Mejnie barkedh?

  • ryöjnesjidh

  • juhtedh

  • tjöönghkedh

  • geadtan tsaekedh

  • miesieh mïerhkesjidh

  • leekedidh/slaaterdidh

  • niestiem vaeltedh

  • dåvvodh

  • raerhkedh

  • raerhkeme-bovtsh veedtjedh

  • båatsoebïenjem deemedh

  • vuajahtahkem dåvvodh

  • giedtieh/gïerth tseegkedh/dåvvodh

  • ryöjredidh jïh voessem tsagkedh

  • gåårvedidh

  • jeatjah

2. Guktie barkoe-buerkiestimmiem darjodh

Datne edtjh barkoe-prosessem/darjoemassem åehpiedehtedh jïh guvviejgujmie aaj vuesiehtidh maam darjoeh:

  1. Tjaelieh gåessie, gusnie jïh gie edtja barkemem/darjoemassem darjodh.

  2. Tjaelieh maam edtjh darjodh jïh man åvteste.

  3. Tjaelieh mah viehkievierhtieh mejtie utnedh jïh HMS-råajvarimmieh (healsoe, byjrese jïh jearsoesvoete).

  4. Vuesehth jïh soptsesth guktemeslaakan barkedh jïh vaelieh guvvieh mearan barkeminie.

  5. Tjaelieh jïh vuesehth maam darjoejih, guktemeslaakan darjoejih jïh maam tjoerih jeatjahtehtedh jïh orresistie darjodh.

  6. Tjaelieh jïh vuesehth guktie gåaradi jïh maam lïereme.

Göökte kaarrh bovtsem steereminie. Nïejte guvviem mobijline vaalta. Guvvie.

Vaeltieh guvvieh mearan barkeminie

Datne edtjh vuesiehtidh maam darjoeh jïh guktemeslaakan barkh. Vaeltieh guvvieh mearan barkeminie.

Mah sjïere faage-baakoeh daerpies?

Mah sjïere baakoeh daarpesjh? Tjaelieh dejtie, ohtsedh sjïehteles baakoeh (substantijvh), v.g.:

  • gåatome, daelhkie, njuenehke, jïenehke, minngehke

Guktie edtjh darjodh? Tjaelieh guktemeslaakan darjodh, ohtsedh sjiehteles baakoeh (verbh), v.g.:

  • gåatoehtidh, goerehtidh, bæjroehtidh, vuejiehtidh, stuvrehtidh

3. Tjaelieh barkoe-buerkiestimmiem (loggem)

1. boelhke

  • Aalkoe (daatove/tsåahka):

  • Orrijimmie (daatove/tsåahka):

  • Barkijen nomme/barkiji nommh:

  • Barkoe-sijjie/skuvle:

2. boelhke

  • Maam darjodh:

  • Man åvteste dam darjodh:

  • Guktie edtja sjïdtedh (barkemen/darjoemassen ulmie):

3. boelhke

  • Dïrregh/maskijnh mejtie utnedh:

  • Ïebnh/materijaalh mejtie utnedh:

  • Man jïjnjh/jïjnjem daarpesjh:

4. boelhke

  • Man dovres sjædta:

  • Guktemeslaakan darjodh:

  • HMS-råajvarimmieh (healsoe, byjrese jïh jearsoesvoete):

5. boelhke

  • Maam darjoejih (datne/dov dåehkie):

  • Maam tjoerih jeatjahtehtedh/ jeatjahlaakan darjodh:

  • Maam tjoerih orrestistie darjodh:

6. boelhke

  • Guktie minngemes sjïdti:

  • Guktie tuhtjh gåaradi:

  • Maam lïereme:

4. Vaestedh

  1. Guktie gåaradi barkoe-buerkiestimmiem (loggem) tjaeledh? Mij lij aelhkie, mij lij geervebe? Buerkesth man åvteste.

  2. Datne jienebh baakoeh daarpesjih mah eah åarjel-saemien baakoe-gærjine gååvnesh?

  3. Mah lööneme-baakoeh datne daarpesjih?

  4. Naan orre seerkeme-baakoeh jïjtje darjoejih?

Daesnie nuhteligs litteratuvrh:

Bergsland, K. (1987). Gåebrehki soptsesh (Røros-samiske tekster) (2. utg., E. H. Bull, Åarjelsaemien learoe-gærjareaktoen mietie orresistie tjaaleme). Universitetsforlaget.

Bergsland, K. & Hasselbrink, G. (1985). Saemien lohkeme-gærja (2. utg., E. H. Bull). Samisk utdanningsråd. Universitetsforlaget.

Bull, E. H. (2000). Ov-messie darjomes. Iđut.

Bull, E. H. (2001). Dejpeladtje muvhth vätnoeh jih vuekieh. Samernas utbildningscentrum; Iđut.

Bull, E. H. & Bergsland, K. (1993). Lohkede saemien (2. utg.). Grunnskolerådet. Davvi Girji.

Bye, A. & Jåma, B. Å. (2011). Mijjieh Låartesne – Landet går i arv – Rein, folk og natur i Luru Reinbeitedistrikt, Nord-Trøndelag. Grøset Trykk.

Bye, A. & Jåma, B. Å. (2020). Mijjien skovterh – Skuterhistorier – Fortellinger fra sørsamisk reindrift i går og i dag. Fagtrykk.

Fjellheim, M. M. (2015). Tjoejkedh. Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge, Plaassja. https://aajege.no/portfolio/tjoejkedh-ga-pa-ski/

Fjellheim, M. M. (2017). Låavthgåetiem tseegkedh. Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge, Plaassja. https://aajege.no/portfolio/laavthgaetiem-tseegkedh-a-sette-opp-teltkate/

Jåma, S. (2012). Voessem tsagkedh. Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge, Plaassja. https://aajege.no/portfolio/voessem-tsagkedh-a-pakke-sekken/

Jåma, S. (2015). Mïerhkesjidh. Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge, Plaassja. https://aajege.no/portfolio/mierhkesjidh-kalvmerking/

Magga, L. M. (2016). Mojhtesh. Iđut.

Olofsson, C. (2007). Gåessie dah jeatjebh åerieminie – naemhtie soptsesovvin Jïjnjevaereste (G. Persson, Gärjan jarkoestäjja). Gullers Förlag.

Stenfjell, E. (2001). Niestiem vaeltedh. I Åarjel-saemieh: Årbok nr. 7 (s. 53–56). Saemien Sijte.

Toven, S.-B. P. (1988). Saemien beapmoeh. Åarjel-saemieh: Årbok nr. 3 (s. 55–57). Saemien Sijte.

Utsi, G. M. (2010). Bovtsen guelmieh. Sijti Jarnge, Aarporte. ČálliidLágádus.

Utsi, G. M. (2016). Nïestesjidh/ Niesteboazu – Tradisjonell slakting på Helgeland. Sijti Jarnge. Orre vijriedovveme gærja. ČálliidLágádus.

Westerfjell, N. A. (2009). Leekedimmien bïjre – CD [Lydopptak]. Saemien Sijte.

Westerfjell, N. A. (Red.). (2009). Leekedimmien bïjre – Baakoegærja. Saemien Sijte.

Skrevet av Marit M Fjellheim.
Sist oppdatert 24.03.2026