Hopp til innhold
Bokmål
Oppgave
Tilleggsstoff

Barkh eatnemeåtnoe-faagine

Daelie edtjh barkoe-faageles teemine eatnemeåtnoe-faageste barkedh. Datne edtjh darjoemassem veeljedh jïh barkoe-buerkiestimmiem (loggem) tjaeledh.

1. Veeljh darjoemassem

Datne edtjh barkoe-prosessem/darjoemassem veeljedh jïh dam buerkiestidh. Digkedh lohkehtæjjine jïh veeljh teemam mejnie sïjhth barkedh. Darjoeh barkoe-buerkiestimmiem gusnie faage-maahtoem jïh sjiehteles faage-gïelem nuhtjh.

Mejnie barkedh?

  • gööledh

  • vijredh

  • bivtedh

  • lidtedh

  • möörjedh

  • moerh jïh/jallh sjædtoeh

  • juvrh jïh/jallh guelieh

  • vaejsjieh

  • saemien eatnemeåtnoe

  • saemien kultuvremojhtesh

  • vearolde-værhtome

  • eatneme-deerjeme

  • eatneme-vaarjelimmie

  • vijremepryövem vaeltedh

  • ryöjredidh mïnnedh

  • jeatjah

Gåabph mïnnedh?

Jis edtjh gåabph akt mïnnedh barkemem/darjoemassem tjïrrehtidh dellie tjoerh mïnnemem aaj soejkesjidh jïh dan bïjre ussjedidh:

Gåabph edtjh?

Man gåhkese dahkoe?

Guktie edtjh dahkoe vuelkedh?

Man guhkiem edtjh desnie årrodh?

Maam tjoerh meatan utnedh?

Maam edtjh gåårvedidh?

Maam edtjh voessese tsagkedh?

2. Guktie barkoe-buerkiestimmiem darjodh

Datne edtjh barkoe-prosessem/darjoemassem åehpiedehtedh jïh guvviejgujmie aaj vuesiehtidh maam darjoeh:

  1. Tjaelieh gåessie, gusnie jïh gie edtja barkemem/darjoemassem darjodh.

  2. Tjaelieh maam edtjh darjodh jïh man åvteste.

  3. Tjaelieh mah viehkievierhtieh mejtie utnedh jïh HMS-råajvarimmieh (healsoe, byjrese jïh jearsoesvoete).

  4. Vuesehth jïh soptsesth guktemeslaakan barkedh jïh vaelieh guvvieh mearan barkeminie.

  5. Tjaelieh jïh vuesehth maam darjoejih, guktemeslaakan darjoejih jïh maam tjoerih jeatjahtehtedh jïh orresistie darjodh.

  6. Tjaelieh jïh vuesehth guktie gåaradi jïh maam lïereme.

Vaeltieh guvvieh mearan barkeminie

Datne edtjh vuesiehtidh maam darjoeh jïh guktemeslaakan barkh. Vaeltieh guvvieh mearan barkeminie.

Mah sjïere faage-baakoeh daerpies?

Mah sjïere baakoeh daarpesjh? Tjaelieh dejtie, ohtsedh sjïehteles baakoeh (substantijvh), v.g.:

  • vijreme, guelie-jaevrie, håagkh-staavra, dålle-sijjie

Guktie edtjh darjodh? Tjaelieh guktemeslaakan darjodh, ohtsedh sjiehteles baakoeh (verbh), v.g.:

  • vijredh, håagkodh, obrijidh, tjaajanidh

3. Tjaelieh barkoe-buerkiestimmiem (loggem)

1. boelhke

  • Aalkoe (daatove/tsåahka):

  • Orrijimmie (daatove/tsåahka):

  • Barkijen nomme/barkiji nommh:

  • Barkoe-sijjie/skuvle:

2. boelhke

  • Maam darjodh:

  • Man åvteste dam darjodh:

  • Guktie edtja sjïdtedh (barkemen/darjoemassen ulmie):

3. boelhke

  • Dïrregh/maskijnh mejtie utnedh:

  • Ïebnh/materijaalh mejtie utnedh:

  • Man jïjnjh/jïjnjem daarpesjh:

4. boelhke

  • Man dovres sjædta:

  • Guktemeslaakan darjodh:

  • HMS-råajvarimmieh (healsoe, byjrese jïh jearsoesvoete):

5. boelhke

  • Maam darjoejih (datne/dov dåehkie):

  • Maam tjoerih jeatjahtehtedh/ jeatjahlaakan darjodh:

  • Maam tjoerih orrestistie darjodh:

6. boelhke

  • Guktie minngemes sjïdti:

  • Guktie tuhtjh gåaradi:

  • Maam lïereme:

4. Vaestedh

  1. Guktie gåaradi barkoe-buerkiestimmiem (loggem) tjaeledh? Mij lij aelhkie, mij lij geervebe? Buerkesth man åvteste.

  2. Datne jienebh baakoeh daarpesjih mah eah åarjel-saemien baakoe-gærjine gååvnesh?

  3. Mah lööneme-baakoeh datne daarpesjih?

  4. Naan orre seerkeme-baakoeh jïjtje darjoejih?

Daesnie nuhteligs litteratuvrh:

Bransfjell, I. M. & Fjellheim, M. M. (2012). Jïengesne håagkodh. Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge, Plaassja. https://aajege.no/portfolio/jiengesne-haagkodh-a-fiske-pa-isen/

Bull, E. H. (2000). Ov-messie darjomes. Iđut.

Bye, A. & Jåma, B. Å. (2011). Mijjieh Låartesne – Landet går i arv – Rein, folk og natur i Luru Reinbeitedistrikt, Nord-Trøndelag. Grøset Trykk.

Fjellheim, M. M. (2012). Moerh (2. aejkien). Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge, Plaassja. https://aajege.no/portfolio/moerh-traer/

Fjellheim, M. M. (2015). Tjoejkedh. Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge, Plaassja. https://aajege.no/portfolio/tjoejkedh-ga-pa-ski/

Fjellheim, M. M. (2017). Låavthgåetiem tseegkedh. Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge, Plaassja. https://aajege.no/portfolio/laavthgaetiem-tseegkedh-a-sette-opp-teltkate/

Jåma, M. K. (2020). Sjædtoeh. Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge, Plaassja. https://aajege.no/portfolio/sjaedtoeh-medisinplanter/

Jåma, S. (2012a). Dålle (2. aejkien). Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge, Plaassja. https://aajege.no/portfolio/dalle-ild/

Jåma, S. (2012b). Voessem tsagkedh. Aajege – Saemien gïele- jïh maahtoejarnge, Plaassja. https://aajege.no/portfolio/voessem-tsagkedh-a-pakke-sekken/

Skrevet av Marit M Fjellheim.
Sist oppdatert 24.03.2026