f x = π
Bruk definisjonen til den deriverte til å derivere f x .
Definisjonen til den deriverte f ' x = lim ∆ x → 0 f x + ∆ x - f x ∆ x
Løsning f x = π f ' x = lim ∆ x → 0 f x + ∆ x - f x ∆ x = lim ∆ x → 0 π - π ∆ x = 0
Deriver funksjonene ved å bruke regneregler for derivasjon.
a) f x = 5
b) y = e
c) g x = π + 5
d) h x = 5 π 3
e) i x = 2 b
f) j x = x + d
g) k x = 3 y + 8
Løsning a) f x = 5 f ' x = 0
b) y = e y ' = 0
c) g x = π + 5 g ' x = 0
d) h x = 5 π 3 h ' x = 0
e) i x = 2 b i ' x = 0
f) j x = x + d j ' x = 1
g) k x = 3 y + 8 k ' x = 0
Vi har funksjonen f x = 7 .
Tegn funksjonen med digital graftegner, finn stigningstallet til funksjonen, og forklar med egne ord hvorfor stigningstallet er det det er.
Løsning Vi tegner f x med digital graftegner:
Stigningstallet til f x er lik 0. Det kan man finne med digital graftegner, se bildet over der a = 0 . Når stigningstallet er 0, har grafen ingen positiv eller negativ stigning. Den er 0 for hele f x .
Deriver funksjonene uten hjelpemidler.
a) f x = x 2
Løsning f x = x 2 f ' x = 2 x 2 - 1 = 2 x
b) y x = x 5
Løsning y x = x 5 y ' x = 5 x 5 - 1 = 5 x 4
c) g x = 5 x 7
Løsning g x = 5 x 7 g ' x = 5 · 7 x 7 - 1 = 35 x 6
d) y x = x - 5
Løsning y x = x - 5 y ' x = - 5 x - 5 - 1 = - 5 x - 6 = - 5 x 6
e) g x = 3 x - 4
Løsning g x = 3 x - 4 g ' x = 3 · - 4 x - 4 - 1 = - 12 x - 5 = - 12 x 5
f) f t = - 6 t 3
Løsning f t = - 6 t 3 f ' t = - 6 · 3 t 3 - 1 = - 18 t 2
Deriver funksjonene uten hjelpemidler.
a) f x = x 0
Løsning f x = x 0 = 1 f ' x = 0
b) y x = 1 x 5
Løsning y x = 1 x 5 = x - 5 y ' x = - 5 x - 6 = - 5 x 6
c) g x = 5 x
Løsning g x = 5 x = 5 x 1 2 g ' x = 5 · 1 2 · x 1 2 - 1 = 5 2 x - 1 2 = 5 2 x 1 2 = 5 2 x
d) z t = 1 t
Løsning z t = 1 t = t - 1 2 z ' t = - 1 2 t - 1 2 - 2 2 = - 1 2 t - 3 2 = - 1 2 t 3 2 = - 1 2 t 2 2 · t 1 2 = - 1 2 t · t
e) f ( t ) = 3 x 2
Løsning Husk at her skal vi derivere med hensyn på t .
f ( t ) = 3 x 2 f ' t = 0
f) f t = 2 t 3
Løsning f t = 2 t 3 f ' t = 2 · 3 t 2 = 6 t 2
Deriver funksjonsuttrykkene ved hjelp av reglene du har lært.
a) f x = 4 x 3 - 7 x
Løsning f x = 4 x 3 - 7 x f ' x = 4 · 3 x 3 - 1 - 7 = 12 x 2 - 7
b) g x = 3 x 3 + x - 2
Løsning g x = 3 x 3 + x - 2 g ' x = 3 · 3 x 3 - 1 + 1 = 9 x 2 + 1
c) g x = 1 2 x 2 - 2 x + 7
Løsning g x = 1 2 x 2 - 2 x + 7 g ' x = 1 2 · 2 · x 2 - 1 - 2 = x - 2
d) g t = 2 2 t 3 + 3
Løsning g t = 2 2 t 3 + 3 g ' t = 2 ( 2 · 3 t 3 - 1 ) = 2 ( 6 t 2 ) = 12 t 2
e) h x = 2 x + 3 x + 1
Løsning h x = 2 x + 3 x + 1 = 2 x · x + 2 x · 1 + 3 · x + 3 · 1 = 2 x 2 + 2 x + 3 x + 3 = 2 x 2 + 5 x + 3 h ' x = 2 · 2 x 2 - 1 + 5 = 4 x + 5
f) i x = x 3 3 + x 4 4
Løsning i x = x 3 3 + x 4 4 = 1 3 · x 3 + 1 4 · x 4 i ' x = 1 3 · 3 x 3 - 1 + 1 4 · 4 x 4 - 1 = x 2 + x 3
Deriver funksjonsuttrykkene ved hjelp av reglene du har lært. Finn deretter f ' 0 og f ' 2 .
a) f x = x 2 - 6
Løsning f x = x 2 - 6 f ' x = 2 x f ' 0 = 2 · 0 = 0 f ' 2 = 2 · 2 = 4
b) f x = - 3 x 3 + 5 x 2 - 2
Løsning f x = - 3 x 3 + 5 x 2 - 2 f ' x = - 3 · 3 x 3 - 1 + 5 · 2 x 2 - 1 = - 9 x 2 + 10 x f ' 0 = 0 f ' 2 = - 9 · 2 2 + 10 · 2 = - 16
c) f x = 3 x 3 - 1 2 x 2 + 5 x
Løsning f x = 3 x 3 - 1 2 x 2 + 5 x f ' x = 3 · 3 x 3 - 1 - 1 2 · 2 x 2 - 1 + 5 = 9 x 2 - x + 5 f ' 0 = 9 · 0 2 - 0 + 5 = 5 f ' 2 = 9 · 2 2 - 2 + 5 = 39
d) f x = 1 2 1 4 x 2 - 1 2 x
Løsning f x = 1 2 1 4 x 2 - 1 2 x f ' x = 1 2 1 4 · 2 x - 1 2 = 1 2 1 2 x - 1 2 = 1 4 x - 1 4 f ' 0 = 1 4 · 0 - 1 4 = - 1 4 f ' 2 = 1 4 · 2 - 1 4 = 1 4
Vi tester ut derivasjon med ulike hjelpemidler.
a) Uten hjelpemidler: Deriver funksjonen f x = 4 x 2 + 5 x , og finn f ' 0 og f ' 1 .
Løsning f x = 4 x 2 + 5 x f ' x = 4 · 2 x 2 - 1 + 5 = 8 x + 5 f ' 0 = 8 · 0 + 5 = 5 f ' 1 = 8 · 1 + 5 = 13
b) Deriver funksjonen, og finn stigningen i punktene på grafen til f der x = 0 og x = 1 ved hjelp av CAS.
Løsning Vi bruker CAS til å løse oppgaven:
c) Bruk digital graftegner til å finne den momentane vekstfarten til funksjonen når x = 0 og x = 1 .
Løsning Vi skriver inn funksjonsuttrykket. Vi bruker kommandoen "Tangent()" og tegner tangenter som berører grafen i punktene x = 0 og x = 1 . Vi bruker "Stigning()" og finner stigningen på tangentene. I punktet x = 0 er stigningen 5, og i punktet x = 1 er stigningen 13.
d) Hvis funksjonsuttrykket f x = 4 x 2 + 5 x viser antall bakterier i en liten bakteriekultur og x er antall minutter etter midnatt, hva viser da f ' 0 og f ' 1 ?
Løsning f ' 0 = 5 forteller oss at ved midnatt vokste bakteriekulturen med 5 bakterier i minuttet, mens f ' 1 = 13 forteller oss at kl. 00.01 om natten vokste bakteriekulturen med 13 bakterier i minuttet.
Løs oppgavene ved regning uten hjelpemidler.
a) Finn f ' 1 når f x = 2 x 4 - x 2 + π .
Løsning f x = 2 x 4 - x 2 + π f ' x = 2 · 4 x 4 - 1 - 2 x 2 - 1 = 8 x 3 - 2 x f ' 1 = 8 · 1 3 - 2 · 1 = 6
b) Finn f ' 0 , 5 når f x = 2 a + 3 x 2 .
Løsning f x = 2 a + 3 x 2 f ' x = 0 + 3 · 2 x 2 - 1 = 6 x f ' 0 , 5 = 6 · 0 , 5 = 3
c) Finn f ' 0 når f x = 3 x 2 - b 2 .
Løsning f x = 3 x 2 - b 2 f ' x = 3 · 2 x 2 - 1 - 0 = 6 x f ' 0 = 6 · 0 = 0
d) Finn f ' - 1 , 5 når f ( t ) = 2 x + 3 t 2 .
Løsning f t = 2 x + 3 t 2 f ' t = 0 + 3 · 2 t = 6 t f ' - 1 , 5 = 6 · - 1 , 5 = - 9
Deriver uttrykkene under uten hjelpemidler.
a) f x = 3 x 2 - z 2
Løsning Husk at f ( x ) viser at vi skal derivere med hensyn på x .
f x = 3 x 2 - z 2 f ' x = 3 · 2 x = 6 x
b) f t = 2 x 3 - 4 t 2 + t
Løsning Husk at f ( t ) viser at vi skal derivere med hensyn på t .
f t = 2 x 3 - 4 t 2 + t f ' t = 0 - 4 · 2 t + 1 = - 8 t + 1
c) g x = x 3 - 2 z 2 + x + π
Løsning g x = x 3 - 2 z 2 + x + π g ' x = 3 x 2 - 0 + 1 + 0 = 3 x 2 + 1
d) g z = x 3 - 2 z 2 + x + π
Løsning g z = x 3 - 2 z 2 + x + π g ' z = 0 - 2 · 2 z + 0 + 0 = - 4 z
Vi har uttrykket x 2 + 2 z - 2 x z .
a) Deriver uttrykket med hensyn på x .
Løsning ( x 2 + 2 z - 2 x z ) ' = 2 x + 0 - 2 z = 2 x - 2 z
b) Deriver uttrykket med hensyn på z .
Løsning ( x 2 + 2 z - 2 x z ) ' = 0 + 2 - 2 x = 2 - 2 x
c) Deriver uttrykket med hensyn på t .
Løsning ( x 2 + 2 z - 2 x z ) ' = 0 + 0 - 0 = 0
Vi har uttrykket 3 x 4 - 7 x y 2 + 2 x z - 1 3 z 3 .
a) Deriver uttrykket med hensyn på x .
Løsning ( 3 x 4 - 7 x y 2 + 2 x z - 1 3 z 3 ) ' = 3 · 4 x 4 - 1 - 7 y 2 + 2 z - 0 = 12 x 3 - 7 y 2 + 2 z
b) Deriver uttrykket med hensyn på y .
Løsning ( 3 x 4 - 7 x y 2 + 2 x z - 1 3 z 3 ) ' = 0 - 7 x · 2 y + 0 - 0 = - 14 x y
c) Deriver uttrykket med hensyn på z .
Løsning ( 3 x 4 - 7 x y 2 + 2 x z - 1 3 z 3 ) ' = 0 - 0 + 2 x - 1 3 · 3 z 3 - 1 = 2 x - z 2
d) Deriver uttrykket med hensyn på t .
Løsning ( 3 x 4 - 7 x y 2 + 2 x z - 1 3 z 3 ) ' = 0 - 0 + 0 - 0 = 0
Her kan du laste ned oppgavene som Word - og pdf-dokument.