Fag

Oppgåve

Video

Snakk som ein viking

I denne ressursen skal du utforske korleis dei kvinnene og mennene som gjekk rundt i Noreg for 1000 år sidan, uttrykte seg. Men veit vi eigentleg korleis vikingane snakka?

Del 1: Trace – ein film med norrøn tale

Markus Dahlslett ønskte å gjenskape det norrøne språket då han skulle lage kortfilmen Trace. Men han visste eigentleg ikkje korleis vikingane snakka. Les om filmen på nettsida Gemini.no og svar på spørsmåla:

Kvifor syntest Dahlslett det var så viktig at personane i filmen snakka norrønt?
Korleis gjekk han fram for å gjenskape norrønt?
Kva for utfordringar møtte han på i arbeidet?

Del 2: Sjå filmen

Sjå filmen (lengde 33:47) og diskuter:

Synest de regissøren lykkast med å skape autentisitet, slik han seier han ønsker i intervjuet?
Hadde filmen gjort eit annleis inntrykk med norsk eller engelsk tale? Korleis då, i så fall?

Del 3: Lydar i norrønt

I filmen Sǫrla þáttr eða Heðins saga ok daHǫgna (lengde 3:49) er det norrøne språket forsøkt rekonstruert. Lytt til filmen og gjer oppgåvene under:

Video: Ugnius Vizgirda Mikučionis, Guðni Jónsson , Bjarni Vilhjálmsson / Avgrensa gjenbruk

Noter ned lydar du høyrer som du ikkje kjenner igjen frå moderne norsk.
Sjå filmen ein gong til og prøv å skrive ned kva for bokstavar som representerer lydar du ikkje kjenner igjen frå norsk.
Diskuter med sidemannen: Kva for forskjellar la de merke til?

Om innhaldet i filmen

Teksten er basert på Guðni Jónsson og Bjarni Vilhjálmsson si utgåve frå 1943–44 på nettstaden heimskringla.no. Uttalen er basert på uttalereglane i Innføring i norrønt språk (Spurkland, 1989).

Del 4: Snakk som ein viking

No skal de prøve å snakke som vikingane. Under finn du eit utdrag frå Sagaen om Gunnlaug Ormstunge. Det er ein scene der hovudpersonen Gunnlaug er i kamp mot fienden sin, Ravn.

Gå saman to og to og les teksten høgt for kvarandre. Gjenta heilt til de synest de får ein god flyt i språket.
Torer nokon å lese høgt for klassen? Les gjerne med innleving.

Tekstutdrag
Norrønt	Norsk
Hermundr heilt skildi fyrir Gunnlaug, bróður sinn, ein Svertingr Hafr-Bjarnarson fyrir Hrafn. Þrem mörkum silfrs skyldi sá leysa sik af hólminum, er sárr yrði. Hrafn átti fyrr at höggva, er á hann var skorat, ok hjó hann í skjöld Gunnlaugs ofanverðan, ok brast sverðit þegar sundr undir hjöltunum, er til var höggvit af miklu afli. Blóðrefillinn hraut upp af skildinum ok kom í kinn Gunnlaugi ok skeindist hann heldr ein eigi. Þá hljópu feðr þeira þegar í millim ok margir aðrir menn. Þá mælti Gunnlaugr: "Nú kalla ek, at Hrafn sé sigraðr, er hann er slyppr."	Hermund heldt skjoldet for Gunnlaug, bror sin, og Sverting Havr-Bjørnsson for Ramn. Den som blei såra, skulle løyse seg av holmen med tre merke sølv. Ramn skulle hogge først, for han var utfordra. Han hogg i overkanten av Gunnlaug sitt skjold, og sverdet hans brast straks sund ved hjaltet, for hogget var ført med stor styrke. Odden spratt opp frå skjoldet og kom i kinnet på Gunnlaug og rispa han. Då sprang frendane deira og mange andre menn imellom. Då sa Gunnlaug: "No meiner eg Ramn har tapt, for han er våpenlaus."

Uttaletips

ð (blir kalla edd) blir uttalt som th i engelsk "the" og "then".
þ (blir kalla thorn) blir uttalt som th i det engelske ordet "thing".
v blir uttalt som engelsk W i "wish" framfor vokal.
g blir uttalt som norsk g om han står først i ordet eller etter n. Elles blir han uttalt som [ɣ], som er ein lyd som ligg ein stad mellom g, h, og k.
K blir uttalt k – det fanst ikkje kj- eller skj-lyd på norrønt.
F blir uttalt som f i starten av ord, men som v i midten og slutten av ord.
R skal alltid vere rulle -r. Vikingane skarra ikkje.
Ö blir uttalt som den norske Ø-en i sør.
Ó blir uttalt som å i bål.
Ú blir uttalt som vokalen i ros.
Á blir uttalt Å.

Del 5: Islandsk og norrønt

Diskuter desse påstandane i klassen:

Norrønt og islandsk høyrest heilt likt ut. Språket på Island har ikkje forandra seg sidan vikingtida.
I tidleg vikingtid snakka alle menneske i Norden same språket (i tillegg til samisk, då).
Det var danske vikingar som tok med seg det norrøne språket til Færøyane og Island.

Var de ueinige om nokon av påstandane? Lær meir om forholdet mellom norrønt og islandsk i filmen under (lengde 8:02).

Kjelde

Spurkland, T. (1989). Innføring i norrønt språk. Oslo. Universitetsforlaget.