Fagstoff

Penn og blekk

Bruk flytande blekk saman med ulike typar pennar og teikn uttrykksfulle linjer og flater. Blekket kan òg tynnast ut med vatn og påførast med ein pensel.

Ruter med detaljar frå teikningar med blekk. Illustrasjon. — Flytande blekk gir fleire moglegheiter enn til dømes ein tusjpenn. Du kan bruke ein penn eller pensel som du dyppar i det flytande blekket for å skape linjer og flater. Studer døma over. Kva teknikkar og reiskapar trur du kunstnarane har brukt?

Fagord

Pigment: er fargestoff.
Væske: er eit stoff i flytande tilstand.
Vassløyseleg: betyr at noko løyser seg opp i vatn.
Lavering: er eit bilete som er måla med blekk eller vassfargar som er fortynna i vatn.

Kva er blekk?

Blekk blir laga av finmalne pigment som er blanda inn i væske. Væska er tynn når ho skal fungere med penn eller pensel. Til trykketeknikkar blir same type pigment brukte, men i ei meir kremaktig blanding, og blir då kalla trykksverte.

Penn, blekk og strekar på eit ark. Foto. — Ein tradisjonell penn med treskaft og pennesplitt av metall. Pennesplitten kan trykkast lett eller hardare ned på papiret. Dette gir ulik tjukne på strekane.

Vassløyseleg eller permanent blekk

Det finst blekk som er vassløyseleg, og blekk som er permanent etter at blekket har tørka på papiret. Med vassløyseleg blekk kan du løyse opp pigmenta i ei teikning og bruke fukta som tynn måling. Den permanente typen blekk løyser seg ikkje opp av fukt om han har fått tørke på papiret. Han passar derfor godt om du vil bruke akvarellmåling til å fargelegge teikninga.

Lysekte blekk

Nokre typar blekk vil falme over tid dersom det blir utsett for lys. Undersøk kva som gjeld for den typen blekk du skal bruke, før du lagar eit kunstverk som skal henge på veggen. Lysekte blekk vil ikkje falme.

Måling som blir brukt som blekk

Det finst akrylbasert blekk og flytande akvarellmåling. Dette er ikkje blekk i tradisjonell forstand, men kan brukast på same måte som blekk.

Du får kjøpt blekk i alle moglege fargar. Mange bruker kvitt blekk til å lage høglys over ei teikning med mørkt blekk. Det gir også ein fin effekt på farga papir.

Teikningar med kvitt blekk på farga papir. Foto. — Kvitt blekk er fint å bruke på farga papir. Du kan kjøpe pennar og små flasker med kvitt blekk.

Ulike typar pennar

Du kan bruke ulike typar pennar saman med flytande blekk. Vi dyppar dei ned i blekket før vi teiknar. Etter ei stund blir det mindre blekk på pennen, og vi må dyppe på nytt. Du kan eksperimentere og prøve ut andre reiskapar. Ein kvist, ein bit papp, ein bomullspinne eller andre ting du kan finne i nærleiken.

Pennar med pennesplitt

Nokre pennar har eit skaft der du kan setje inn ein pennesplitt av metall. Du kan bruke same skaft og byte ut pennesplittane, som kan kjøpast separat. Nokre pennesplittar har tynnare spiss enn andre. Desse fungerer godt til å teikne detaljar med.

Røyrpennar

Du kan lage din eigen røyrpenn ved å skjere til eit røyr av bambus eller tjukke strå. Det går òg an å kjøpe røyrpennar av bambus.

Glaspenn

Denne typen penn er av glas som har spiralforma riller. Rillene held på blekket som gradvis siv ned mot spissen mens du teiknar eller skriv. Hugs at denne kan knusast om han fell i golvet.

Fyllepenn

Fyllepennen har ein behaldar i skaftet som held på blekket. Om du vil ha ein teiknereiskap som er lett å ta med, er dette ei praktisk løysing.

Pensel

Om du vil måle med blekket, kan du bruke ein mjuk pensel. Vask penselsbusta godt etter bruk sånn at blekket ikkje storknar.

Pennar og blekkhus i ein treboks. Foto — Frå venstre: røyrpenn av bambus, røyrpenn laga av eit strå, to røyrpennar med ulike spissar, to pennehaldarar med ulike pennesplittar, ein glaspenn og to blekkhus.

Papir

Test ut papir og finn fram til det du liker best. Vanleg teiknepapir fungerer fint til dei fleste prosjekta. Om du planlegg å bruke vatn eller akvarellmåling, er akvarellpapir betre. Du kan òg bruke farga papir.

Glaspenn og blekk og ein akvarell av ei eikenøtt. Foto. — Du kan teikne på akvarellpapir. Her er det lagt på detaljar med blekk over heilt tørr akvarellmåling.

Teknikkar med blekk

Du kan bruke blekk på mange ulike måtar. Her er nokre forslag.

Skraveringsteknikkar

Alle skraveringsteknikkar du kan bruke med vanleg blyant og med tusjpenn, kan brukast med blekk og penn.

Teikna ruter med skraveringar og teiknesaker. Foto — Teikn opp ruter med blyant og prøv deg fram med ulike teknikkar.

Måle med blekk

Sidan blekk er tynt og flytande, kan du bruke ein pensel og bruke det som måling. Det er nyttig til dømes når du skal dekke større område.

Du kan òg tynne blekket ut med vatn og bruke det til laveringar, altså gjennomsiktige lag med farge. Blekk som er utvatna, minner om akvarellmåling. Lar du ei flate tørke, kan du teikne over dette laget eller legge på fleire laveringar.

Teikningar du allereie har på papiret, kan løysast opp med vatn. Dette gjeld berre for vassløyseleg blekk.

Skraveringar med blekk og farge som flyt utover. Foto. — Om du målar over vassløyseleg blekk med reint vatn, vil blekket delvis løysast opp. Det tynne laget med farge er døme på ein lavering.

Blåse med sugerøyr og skvetteteknikk

Ein liten pytt med blekk kan blåsast rundt på arket ved å bruke eit sugerøyr. Dette kan gi interessante flater. Skvetting og dryping kan òg gi fine effektar.

Blekkflekkar på eit ark. Illustrasjon. — Blekk er blåst rundt på eit ark ved hjelp av eit sugerøyr. I tillegg er det små flekkar som er laga ved å bruke ein pensel til å skvette med.

Utprøvingar med penn og blekk

Den beste læringa skjer når du sjølv prøver deg fram. Ein fin måte å prøve penn og blekk på er å lage ulike skraveringar og prøve å få til ulike valørar. Sjå gjerne på døma i artikkelen om tusjpenn før du startar.

Øving 1: Eksperimenter med strekar, punkt og krusedullar

Teikn opp åtte til tolv kvadrat med blyant på eit teiknepapir. Bruk eit ark i passande storleik.

Teikn nokre kvadrat som har flater med jamne valørar. Bruk anten strekar, punkt eller krusedullar i eitt og same kvadrat.

Prøv deg fram for å skape ulike valørar innanfor same kvadrat. Vel sjølv kva teknikkar du vil bruke.

Laveringar med blekk

Tynnar du ut blekket med vatn, kan du bruke laveringar for å skape skuggeeffektar på teikninga di.

Teikning av gotiske bogar og detaljerte figurar. Illustrasjon. — Arkitektonisk teikning av Jacob Wilhelm Nordan (1854). Her har han brukt lavering, altså penselstrøk med utvatna blekk, for å lage skuggar og flater.

Øving 2: Teikning med lavering

Lag ei teikning med penn og blekk på akvarellpapir. Du kan ha ei teikning med svake blyantstrekar som underlag før du teiknar over med blekk.

Bland blekk og vatn i eit lite glas. Bruk blandinga som måling på teikninga. Målet er å få fram lys og skugge ved å bygge opp ulike valørar.

Kjelde

Dunn, A. (2015). Fin and Ink Drawing – A Simple Guide. SD Books.

Relatert innhald

Valør

Gråtonane mellom kvitt og svart blir kalla valørar. Lær korleis du kan bruke valørar til å skape djupneverknad i teikningane dine.

Tusjpenn

Lær deg korleis du kan bruke tusjpennar til å teikne objekt med volum og med ulike teksturar.