Fagstoff

Verbe 'lea'

Verbe 'lea' sïejhme verbe dovne saemien-gïelesne jïh daaroen-gïelesne. Mah joekehtsh gïeli gaskem?

'Lea'-verben bïjre

Joekehts raajesh gååvnesieh, dah mah åejvie-verbh utnieh jïh dah mah ajve verbem 'lea' utnieh, v.g.:

Gåatan vaadtsam. – Jeg går hjem.

Aehtjie lea gåetesne. – Far er hjemme.

Muvhth raajesh mah ajve verbem 'lea' utnieh, v.g.:

Mijjen lea orre gåetie. – Vi har et nytt hus.

Orre gåetesne dan murrede (lea). – I det nye huset er det så trivelig.

Saemien raajesh maehtieh dovne bielelen verbem 'lea' årrodh jïh subjektem, v.g.:

Tjåetskeme. – Det er kaldt.

Vïhtesjh, daaroen raajesen formaale subjekte «det» maam ibie saemien-gïelesne nuhtjh. Ibie gænnah raajesen verbaalem 'lea' nuhtjh jïjnjemes aejkien.

Gåarede 'lea'-verbem nuhtjedh naemhtie jis joekoen tjåetskeme:

Tjåetskeme lea. – Det er virkelig kaldt.

Jis jååktan jallh dæjman lij tjåetskeme, dellie naemhtie sjædta dillie-hammosne (preteritumesne):

Tjåetskeme lij. – Det var kaldt.

'Lea'-verben joekehts funksjovnh åarjel-saemien raajesinie, v.g.:

Vïhtesjh dah seamma raajesh, mah gaajhkh 'lea'-verben bielelen:

'Lea'-verbem nuhtjebe ajve gosse edtjebe maam joem tjïelkeslaakan soptsestidh jallh buerkiestidh, v.g.:

Dïhte lea saemien learohke.

Vïhtesjh, jïjnjemes aejkien ibie 'lea'-verbem nuhtjh.

Gosse edtjebe tïjjem tjïelkestidh dellie hijven dam verbem nuhtjedh, v.g. raajesinie mah dillie-hammosne jïh nyöjhkeme-hammosne:

Jemhkelde lij don jïjjen.

Manne lim lohkeme, jis hïnneme.

Im leah lohkeminie.

Ij leah mov naan gærja.

Lohkh faage-sæjroem «Verbe 'lea'» jïh darjoeh laavenjasside.