Oppgave

Interaktivt innhold

Pretérito perfecto simple

Nå lærer du hvordan du bøyer regelrette og uregelrette verb i den spanske preteritumsformen pretérito perfecto simple.

Verbformen

Preteritum er en fortidsform. Vi bruker den når vi forteller om eller beskriver noe fra fortida.

På spansk har vi to preteritumsformer. Pretérito perfecto simple (tidligere kalt pretérito indefinido) er den vi bruker for å fortelle om hendelser som skjedde i fortida, ofte på et bestemt tidspunkt eller i et avgrenset tidsrom:

Ayer visité a mi abuela. I går besøkte jeg bestemora mi.
Carmen habló casi una hora por teléfono. Carmen snakket i telefonen i nesten en time.

Det finnes noen tidsuttrykk som ofte står sammen med pretérito perfecto simple, for eksempel:

ayer: i går
la semana pasada: forrige uke
el mes pasado: forrige måned
el año pasado: i fjor
desde… hasta…: fra ... til ...
en (el año)…: i (året) ...
hace… horas/días/meses/años: for ... timer/dager/måneder/år siden

I artikkelen Pretérito perfecto simple eller pretérito imperfecto? lærer du mer om riktig bruk av de spanske preteritumsformene.

Regelrette verb

Se i tabellen hvordan vi bøyer regelrette verb i pretérito perfecto simple.

pretérito perfecto simple av regelrette verb
	hablar	comer	vivir
yo	hablé	comí	viví
tú	hablaste	comiste	viviste
él, ella, usted	habló	comió	vivió
nosotros/as	hablamos	comimos	vivimos
vosotros/as	hablasteis	comisteis	vivisteis
ellos/as, ustedes	hablaron	comieron	vivieron

¡OJO!

Verb som ender på -ar, har sine egne endinger, mens -er- og -ir-verb bøyes likt.
Første og tredje person entall (yo og él/ella/usted) har aksent på endinga.

Verbet ver

Verbet ver (å se) er et regelrett verb, men har ikke aksent på noen endinger.

pretérito perfecto simple av ver
	ver
yo	vi
tu	viste
él, ella, usted	vio
nosotros/as	vimos
vosotros/as	visteis
ellos/as, ustedes	vieron

Øving 1: Bøy regelrette verb

Øv å bøye regelrette verb i pretérito perfecto simple.

Øving 2: Oversett setninger

Oversett setninger fra norsk til spansk.

Les den norske setningen på kortet høyt.
Oversett setningen til spansk. Bruk tipsene hvis du trenger litt glosehjelp.
Snu kortet og sammenlikn med fasiten før du fortsetter med neste kort.

NB! Her er det kun regelrette verb.

Vokalendringer

Noen verb får ei vokalendring i stammen fra e til i og fra o til u.

For -er- og -ir-verb med en stamme som slutter på en vokal, blir i-en i personendinga til y. Disse verbene får i tillegg en aksent i andre person entall (tú) og første person flertall (nosotros/as).

NB! Vokalendringene skjer kun i tredje person entall (él, ella, usted) og tredje person flertall (ellos, ellas, ustedes).

verb med vokalskifte
	pedir	dormir	leer
	e → i	o → u	i → y
yo	pedí	dormí	leí
tú	pediste	dormiste	leíste
él, ella, usted	pidió	durmió	leyó
nosotros/as	pedimos	dormimos	leímos
vosotros/as	pedisteis	dormisteis	leisteis
ellos/as, ustedes	pidieron	durmieron	leyeron

Flere viktige verb som får vokalendring

e → i: corregir (å rette/forbedre), elegir (å velge), preferir (å foretrekke), servir (å servere), seguir (å følge)
o → u: morir (å dø)
i → y: creer (å tro), construir (å bygge), caer (å falle), huir (å flykte), incluir (å inkludere)

Øving 3: Verb med vokalendring

Øv på verb som får vokalendring i pretérito perfecto simple.

Endring av stavemåte

Det finnes noen verb som får endret stavemåte i første person entall (yo). Dette gjelder verb som ender på -car, -gar og -zar. Grunnen til endringene er uttalereglene for bokstavene c, g og z. Les mer om dette i boksen nedenfor.

Uttaleregler for c, g og z

Bokstaven c

uttales som k foran a, o og u
uttales som en "lespelyd" (Spania) eller som s (Latin-Amerika og noen deler av Spania) foran e og i.
For å få en k-lyd foran e eller i må vi bruke bokstavkombinasjonen qu (tocar → yo toqué).

Bokstaven g

uttales som g foran a, o og u
uttales som en "harkelyd" foran e og i
For å få en g-lyd foran e eller i må vi bruke bokstavkombinasjonen gu (jugar → yo jugué).

Bokstaven z

uttales som en "lespelyd" (Spania) eller som en vanlig s (Latin-Amerika og noen deler av Spania).
Kombinasjonen ze og zi er veldig uvanlig i spansk og finnes bare i noen få fremmedord eller navn som for eksempel zinc (sink) eller Nueva Zelanda (New Zealand). For å få en "lespelyd" foran e eller i må vi vanligvis bruke bokstaven c (empezar → yo empecé).

Eksempler på verb med endret stavemåte
	tocar	jugar	empezar
yo	toqué	jugué	empecé
tú	tocaste	jugaste	empezaste
él, ella, usted	tocó	jugó	empezó
nosotros/as	tocamos	jugamos	empezamos
vosotros/as	tocasteis	jugasteis	empezasteis
ellos/as, ustedes	tocaron	jugaron	empezaron

Flere vanlige verb med endret stavemåte

c → qu: explicar (å forklare), buscar (å søke / lete etter), practicar (å praktisere/øve), sacar (å ta ut)
g → gu: llegar (å ankomme), pagar (å betale), entregar (å levere), apagar (å slå av)
z → c: abrazar (å klemme/omfavne), almorzar (å spise lunsj), realizar (å realisere/gjennomføre), utilizar (å bruke/benytte)

Øving 4: Ulik stavemåte

Ser, ir og dar

Verbene ser (å være), ir (å gå/dra) og dar (å gi) har uregelrett bøying.

Verbene ser, ir og dar
	ser	ir	dar
yo	fui	fui	di
tú	fuiste	fuiste	diste
él, ella, usted	fue	fue	dio
nosotros/as	fuimos	fuimos	dimos
vosotros/as	fuisteis	fuisteis	disteis
ellos/as, ustedes	fueron	fueron	dieron

¡OJO!

Formene av ser og ir er helt identiske i pretérito perfecto simple.
- Sus padres fueron muy amables conmigo. Foreldrene hans/hennes var veldig snille mot meg.
- Sus padres fueron a Cuba. Foreldrene hans/hennes dro til Cuba.
Verbet dar får de samme endingene som regelrette -er/-ir-verb, med et unntak: Første person entall (yo) og tredje person entall (él, ella, usted) får ingen aksent.

Øving 5: Ser, ir og dar

Øv på hvordan du bøyer verbene ser, ir og dar i pretérito perfecto simple.

Flere uregelrette verb

Det finnes en del verb som endrer stammen i pretérito perfecto simple. I tillegg skiller endingene seg litt fra endingene for regelrette verb.

Eksempler på uregelrette verb
	estar	poder	hacer	decir
yo	estuve	pude	hice	dije
tú	estuviste	pudiste	hiciste	dijiste
él, ella, usted	estuvo	pudo	hizo	dijo
nosotros/as	estuvimos	pudimos	hicimos	dijimos
vosotros/as	estuvisteis	pudisteis	hicisteis	dijisteis
ellos/as, ustedes	estuvieron	pudieron	hicieron	dijeron

Under finner du ei oversikt over tolv mye brukte uregelrette verb.

Bilde av tabell med uregelrette verb. Fullstendig verbbøying ligger i tekstversjon under. Illustrasjon.

Uregelrette verb i pretérito perfecto simple (tekstversjon)

hacer (å gjøre): yo hice, tú hiciste, él/ella/usted hizo, nosotros/as hicimos, vosotros/as hicisteis, ellos/ellas/ustedes hicieron
querer (å ville): yo quise, tú quisiste, él/ella/usted quiso, nosotros/as quisimos, vosotros/as quisisteis, ellos/ellas/ustedes quisieron
venir (å komme): yo vine, tú viniste, él/ella/usted vino, nosotros/as vinimos, vosotros/as vinisteis, ellos/ellas/ustedes vinieron
andar (å gå): yo anduve, tú anduviste, él/ella/usted anduvo, nosotros/as anduvimos, vosotros/as anduvisteis, ellos/ellas/ustedes anduvieron
estar (å være): yo estuve, tú estuviste, él/ella/usted estuvo, nosotros/as estuvimos, vosotros/as estuvisteis, ellos/ellas/ustedes estuvieron
tener (å ha): yo tuve, tú tuviste, él/ella/usted tuvo, nosotros/as tuvimos, vosotros/as tuvisteis, ellos/ellas/ustedes tuvieron
poder (å kunne): yo pude, tú pudiste, él/ella/usted pudo, nosotros/as pudimos, vosotros/as pudisteis, ellos/ellas/ustedes pudieron
poner (å sette / legge): yo puse, tú pusiste, él/ella/usted puso, nosotros/as pudimos, vosotros/as pudisteis, ellos/ellas/ustedes pudieron
saber (å vite): yo supe, tú supiste, él/ella/usted supo, nosotros/as supimos, vosotros/as supisteis, ellos/ellas/ustedes supieron
conducer (å kjøre): yo conduje, tú condujiste, él/ella/usted condujo, nosotros/as condujimos, vosotros/as condujisteis, ellos/ellas/ustedes condujeron
decir (å si): yo dije, tú dijiste, él/ella/usted dijo,nosotros/as dijimos, vosotros/as dijisteis, ellos/ellas/ustedes dijeron
traer (å ta med seg): yo traje, tú trajiste, él/ella/usted trajo,nosotros/as trajimos, vosotros/as trajisteis, ellos/ellas/ustedes trajeron

¡OJO!

På grunn av spanske uttaleregler blir c i hacer gjort om til z når vi bøyer verbet i tredje person entall: él/ella/usted hizo.

Øving 6: Pugg uregelrette verb

Jobb sammen to og to. Lær dere de uregelrette verbene fra lista ovenfor.

Forslag til framgangsmåte

Begynn med å lære betydningen av verbene: Gå gjennom verbene i den første kolonnen. Les både det spanske verbet og den norske oversettelsen høyt.
Gjennomfør muntlige gloseprøver: Elev A sitter med pc-en og leser opp ett og ett av de spanske verbene (gjerne i tilfeldig rekkefølge). Elev B oversetter til norsk. Bytt roller.
Lær nå hvordan verbene bøyes i pretérito perfecto simple: Les hvert av de spanske verbene i den første kolonnen høyt og bøy det i alle personer.
Test hverandre: Elev A sitter med pc-en og sier et spansk verb i grunnformen infinitiv, elev B bøyer verbet i pretérito perfecto simple. Bytt roller.

Øving 7: Bøye uregelrette verb

Klarer du nå å bøye uregelrette verb i pretérito perfecto simple? Test deg selv!

Øving 8: ¿Qué hiciste ayer?

Jobb samen to og to og fortell hverandre om det dere gjorde i går. Bruk gjerne noen av verbene fra lista nedenfor.

Begynn for eksempel slik: Ayer me desperté a las seis y...

aprender
desayunar
despertarse
ducharse
escribir

estar
estudiar
hablar
hacer
ir

jugar
leer
levantarse
llamar
llegar

salir
tener
tocar
ver
visitar

Tips: Bruk ulike ord og uttrykk for å binde sammen setninger og skape variasjon, for eksempel

primero: først
después: etterpå
luego: så
más tarde: senere
enseguida: med en gang
a las x: klokka x
desde las x hasta las x: fra klokka x til klokka x
por la tarde/noche: om ettermiddagen/kvelden
después del instituto/entrenamiento/...: etter skolen/trening/...
al final: til slutt

Øving 9: Encuentra a alguien que...

Hvem gjorde hva i forrige uke? Gå rundt i klassen og spør og svar som vist i eksempelet.

Dere får bare snakke med én person om gangen, og det er bare lov til å stille hverandre ett spørsmål før dere må spørre noen andre. Noter navnet på de som svarer "ja". Vinneren er den som har samlet flest navn når tida er ute.

Eksempel: tocar el piano

Elev A: ¿Tocaste el piano la semana pasada?
Elev B: Sí, toqué el piano (la semana pasada). / No, no toqué el piano (la semana pasada).

Aktiviteter

beber un zumo de naranja
comer un helado
visitar a sus abuelos
jugar al balonmano
recibir un mensaje de su profe
escribir un comentario positivo en las redes sociales
ir al cine
estar en el extranjero
hacer la cama
decir algo bonito a alguien
venir a la escuela a pie
tener una buen día

Øving 10: Sjekk hva du husker

Jobb sammen to og to. Les spørsmålet på kortet høyt, og bli enige om hva som er det rette svaret. Snu kortet og sammenlikn svaret deres med det som står på baksida av kortet. Stemmer de overens? Fortsett til dere har gått gjennom alle kortene.