Oppgåve

Interaktivt innhald

Pretérito perfecto simple

No lærer du korleis du bøyer regelrette og uregelrette verb i den spanske preteritumsforma pretérito perfecto simple.

Verbforma

Preteritum er ei fortidsform. Vi bruker ho når vi fortel om eller beskriv noko frå fortida.

På spansk har vi to preteritumsformer. Pretérito perfecto simple (tidlegare kalla pretérito indefinido) er den vi bruker for å fortelje om hendingar som skjedde i fortida, ofte på eit bestemt tidspunkt eller i eit avgrensa tidsrom:

Ayer visité a mi abuela. I går besøkte eg bestemor mi.
Carmen habló casi una hora por teléfono. Carmen snakka i telefonen i nesten ein time.

Det finst nokre tidsuttrykk som ofte står saman med pretérito perfecto simple, til dømes:

ayer: i går
la semana pasada: førre veke
el mes pasado: førre månad
el año pasado: i fjor
desde… hasta…: frå ... til ...
en (el año)…: i (året) ...
hace… horas/días/meses/años: for ... timar/dagar/månader/år sidan

I artikkelen Pretérito perfecto simple eller pretérito imperfecto? lærer du meir om rett bruk av dei spanske preteritumsformene.

Regelrette verb

Sjå i tabellen korleis vi bøyer regelrette verb i pretérito perfecto simple.

pretérito perfecto simple av regelrette verb
	hablar	comer	vivir
yo	hablé	comí	viví
tú	hablaaste	comiste	viviste
él, ella, usted	habló	comió	vivió
nosotros/as	hablamos	comimos	vivimos
vosotros/as	hablasteis	comisteis	vivisteis
ellos/as, ustedes	hablaron	comieron	vivieron

¡OJO!

Verb som endar på -ar, har sine eigne endingar, mens -er- og -ir-verb blir bøygde likt.
Første og tredje person eintal (yo og él/ella/usted) har aksent på endinga.

Verbet ver

Verbet ver (å sjå) er eit regelrett verb, men har ikkje aksent på nokre endingar.

pretérito perfecto simple av ver
	ver
yo	vi
tu	viste
él, ella, usted	vio
nosotros/as	vimos
vosotros/as	visteis
ellos/as, ustedes	vieron

Øving 1: Bøy regelrette verb

Øv å bøye regelrette verb i pretérito perfecto simple.

Øving 2: Set om setningar

Set om setningar frå norsk til spansk.

Les den norske setninga på kortet høgt.
Set om setninga til spansk. Bruk tipsa viss du treng litt glosehjelp.
Snu kortet og samanlikn med fasiten før du held fram med neste kort.

NB! Her er det berre regelrette verb.

Vokalendringar

Nokre verb får ei vokalendring i stammen frå e til i og frå o til u.

For -er- og -ir-verb med ein stamme som sluttar på ein vokal, blir i-en i personendinga til y. Desse verba får i tillegg ein aksent i andre person eintal (tú) og første person fleirtal (nosotros/as).

NB! Vokalendringane skjer berre i tredje person eintal (él, ella, usted) og tredje person fleirtal (ellos, ellas, ustedes).

verb med vokalskifte
	pedir	dormir	leer
	e → i	o → u	i → y
yo	pedí	dormí	leí
tú	pediste	dormiste	leíste
él, ella, usted	pidió	durmió	leyó
nosotros/as	pedimos	dormimos	leímos
vosotros/as	pedisteis	dormisteis	leisteis
ellos/as, ustedes	pidieron	durmieron	leyeron

Fleire viktige verb som får vokalendring

e → i: corregir (å rette/forbetre), elegir (å velje), preferir (å føretrekke), servir (å servere), seguir (å følge)
o → u: morir (å døy)
i → y: creer (å tru), construir (å bygge), caer (å falle), huir (å flykte), incluir (å inkludere)

Øving 3: Verb med vokalendring

Øv på verb som får vokalendring i pretérito perfecto simple.

Endring av stavemåte

Det finst nokre verb som får forandra stavemåte i første person eintal (yo). Dette gjeld verb som endar på -car, -gar og -zar. Grunnen til endringane er uttalereglane for bokstavane c, g og z. Les meir om dette i boksen nedanfor.

Uttalereglar for c, g og z

Bokstaven c

blir uttalt som k framfor a, o og u
blir uttalt som ein "lespelyd" (Spania) eller som s (Latin-Amerika og nokre delar av Spania) framfor e og i.
For å få ein k-lyd framfor e eller i må vi bruke bokstavkombinasjonen qu (tocar → yo toqué).

Bokstaven g

blir uttalt som g framfor a, o og u
blir uttalt som ein "harkelyd" framfor e og i
For å få ein g-lyd framfor e eller i må vi bruke bokstavkombinasjonen gu (jugar → yo jugué).

Bokstaven z

blir uttalt som ein "lespelyd" (Spania) eller som ein vanleg s (Latin-Amerika og nokre delar av Spania).
Kombinasjonen ze og zi er veldig uvanleg i spansk og finst berre i nokre få framandord eller namn som til dømes zinc (sink) eller Nueva Zelanda (New Zealand). For å få ein "lespelyd" framfor e eller i må vi vanlegvis bruke bokstaven c (empezar → yo empecé).

Døme på verb med forandra stavemåte
	tocar	jugar	empezar
yo	toqué	jugué	empecé
tú	tocaste	jugaste	empezaste
él, ella, usted	tocó	jugó	empezó
nosotros/as	tocamos	jugamos	empezamos
vosotros/as	tocasteis	jugasteis	empezasteis
ellos/as, ustedes	tocaron	jugaron	empezaron

Fleire vanlege verb med forandra stavemåte

c → qu: explicar (å forklare), buscar (å søke / leite etter), practicar (å praktisere/øve), sacar (å ta ut)
g → gu: llegar (å komme), pagar (å betale), entregar (å levere), apagar (å slå av)
z → c: abrazar (å klemme/omfamne), almorzar (å ete lunsj), realizar (å realisere/gjennomføre), utilizar (å bruke)

Øving 4: Ulik stavemåte

Ser, ir og dar

Verba ser (å vere), ir (å gå/dra) og dar (å gi) har uregelrett bøying.

Verba ser, ir og dar
	ser	ir	dar
yo	fui	fui	di
tú	fuiste	fuiste	diste
él, ella, usted	fue	fue	dio
nosotros/as	fuimos	fuimos	dimos
vosotros/as	fuisteis	fuisteis	disteis
ellos/as, ustedes	fueron	fueron	dieron

¡OJO!

Formene av ser og ir er heilt identiske i pretérito perfecto simple.
- Sus padres fueron muy amables conmigo. Foreldra hans/hennar var veldig snille mot meg.
- Sus padres fueron a Cuba. Foreldra hans/hennar drog til Cuba.
Verbet dar får dei same endingane som regelrette -er/-ir-verb, med eit unntak: Første person eintal (yo) og tredje person eintal (él, ella, usted) får ingen aksent.

Øving 5: Ser, ir og dar

Øv på korleis du bøyer verba ser, ir og dar i pretérito perfecto simple.

Fleire uregelrette verb

Det finst ein del verb som forandrar stammen i pretérito perfecto simple. I tillegg skil endingane seg litt frå endingane for regelrette verb.

Døme på uregelrette verb
	estar	podar	hacer	decir
yo	estuve	pude	hice	dije
tú	estuviste	pudiste	hiciste	dijiste
él, ella, usted	estuvo	pudo	hizo	dijo
nosotros/as	estuvimos	pudimos	hicimos	dijimos
vosotros/as	estuvisteis	pudisteis	hicisteis	dijisteis
ellos/as, ustedes	estuvieron	pudieron	hicieron	dijeron

I tabellen under finnar du tolv mykje brukte uregelrette verb.

Bilete av tabell med uregelrette verb. Fullstendig verbbøying ligg i tekstversjon under. Illustrasjon.

Uregelrette verb i pretérito perfecto simple (tekstversjon)

hacer (å gjere): yo hice, tú hiciste, él/ella/usted hizo, nosotros/as hicimos, vosotros/as hicisteis, ellos/ellas/ustedes hicieron
querer (å ville): yo quise, tú quisiste, él/ella/usted quiso, nosotros/as quisimos, vosotros/as quisisteis, ellos/ellas/ustedes quisieron
venir (å komme): yo vine, tú viniste, él/ella/usted vino, nosotros/as vinimos, vosotros/as vinisteis, ellos/ellas/ustedes vinieron
andar (å gå): yo anduve, tú anduviste, él/ella/usted anduvo, nosotros/as anduvimos, vosotros/as anduvisteis, ellos/ellas/ustedes anduvieron
estar (å vere): yo estuve, tú estuviste, él/ella/usted estuvo, nosotros/as estuvimos, vosotros/as estuvisteis, ellos/ellas/ustedes estuvieron
tener (å ha): yo tuve, tú tuviste, él/ella/usted tuvo, nosotros/as tuvimos, vosotros/as tuvisteis, ellos/ellas/ustedes tuvieron
poder (å kunne): yo pude, tú pudiste, él/ella/usted pudo, nosotros/as pudimos, vosotros/as pudisteis, ellos/ellas/ustedes pudieron
poner (å setje / legge): yo puse, tú pusiste, él/ella/usted puso, nosotros/as pudimos, vosotros/as pudisteis, ellos/ellas/ustedes pudieron
saber (å vite): yo supe, tú supiste, él/ella/usted supo, nosotros/as supimos, vosotros/as supisteis, ellos/ellas/ustedes supieron
conducer (å køyre): yo condujo, tú condujiste, él/ella/usted condujo, nosotros/as condujimos, vosotros/as condujisteis, ellos/ellas/ustedes condujeron
decir (å seie): yo dije, tú dijiste, él/ella/usted dijo,nosotros/as dijimos, vosotros/as dijisteis, ellos/ellas/ustedes dijeron
traer (å ta med seg): yo traje, tú trajiste, él/ella/usted trajo,nosotros/as trajimos, vosotros/as trajisteis, ellos/ellas/ustedes trajeron

¡OJO!

På grunn av spanske uttalereglar blir c i hacer gjort om til z når vi bøyer verbet i tredje person eintal: él/ella/usted hizo.

Øving 6: Pugg uregelrette verb

Jobb saman to og to. Lær dykk dei uregelrette verba frå lista ovanfor.

Forslag til framgangsmåte

Start med å lære kva verba tyder: Gå gjennom verba i den første kolonnen. Les både det spanske verbet og den norske omsetjinga høgt.
Gjennomfør munnlege gloseprøver: Elev A sit med pc-en og les opp eit og eit av dei spanske verba (gjerne i tilfeldig rekkefølge). Elev B set om til norsk. Byt roller.
Lær no korleis verba blir bøygde i pretérito perfecto simple: Les kvart av dei spanske verba i den første kolonnen høgt og bøy det i alle personar.
Test kvarandre: Elev A sit med pc-en og seier eit spansk verb i grunnforma infinitiv, elev B bøyer verbet i pretérito perfecto simple. Byt roller.

Øving 7: Bøye uregelrette verb

Klarer du no å bøye uregelrette verb i pretérito perfecto simple? Test deg sjølv!

Øving 8: ¿Qué hiciste ayer?

Jobb samen to og to og fortel kvarandre om det de gjorde i går. Bruk gjerne nokre av verba frå lista nedanfor.

Begynn til dømes slik: Ayer me desperté a las seis y...

aprender
desayunar
despertarse
ducharse
escribir

estar
estudiar
hablar
hacer
ir

jugar
leer
levantarse
llamar
llegar

salir
tener
tocar
ver
visitar

Tips: Bruk ulike ord og uttrykk for å binde saman setningar og skape variasjon, til dømes

primero: først
después: etterpå
luego: så
más tarde: seinare
enseguida: med ein gong
a las x: klokka x
desde las x hasta las x: frå klokka x til klokka x
por la tarde/noche: om ettermiddagen/kvelden
después del instituto/entrenamiento/...: etter skulen/trening/...
al final: til slutt

Øving 9: Encuentra a alguien que...

Kven gjorde kva førre veke? Gå rundt i klassen og spør og svar som vist i dømet.

De får berre snakke med éin person om gongen, og det er berre lov til å stille kvarandre eitt spørsmål før de må spørje nokon andre. Noter namnet på dei som svarer "ja". Vinnaren er den som har samla flest namn når tida er ute.

Døme: tocar el piano

Elev A: ¿Tocaste el piano la semana pasada?
Elev B: Sí, toqué el piano (la semana pasada). / No, no toqué el piano (la semana pasada).

Aktivitetar

beber un zumo de Naranja
comer un helado
visitar a sus abuelos
jugar al balonmano
recibir un mensaje de su profe
escribir un comentario positivo en las redes sociales
ir al cine
estar en el extranjero
hacer la cama
decir algo bonito a alguien
venir a la escuela a pie
tener un buen día

Øving 10: Sjekk kva du hugsar

Jobb saman to og to. Les spørsmålet på kortet høgt, og bli einige om kva som er det rette svaret. Snu kortet og samanlikn svaret dykkar med det som står på baksida av kortet. Stemmer dei overeins? Hald fram til de har gått gjennom alle korta.