Hopp til innhald
Nynorsk

Fag

Emne

Berekraftig utvikling

Oppgåve

Livsløpsvurdering (LCA) og klimabelastning (GWP)

Korleis vi produserer og bruker produkt, påverkar klimaet. Livsløpsvurdering (LCA) er eit verktøy som gir oversikt over alle trinna i livet til eit produkt, frå utvinning av råvarer til avfallshandtering. Global Warming Potential (GWP) hjelper oss å talfeste klimaeffekten i form av CO₂-utslepp.

Berekning av LCA og GWP

Desse oppgåvene gir deg praktiske døme frå industrien og viser korleis ulike val påverkar miljøet. Bruk opplysningane frå fagteksten og eventuelt eigne søk etter GWP-verdiar.

Oppgåve 1. Aluminium frå ulike energikjelder

Eit firma produserer 1 tonn aluminium.

  • I Noreg blir det brukt vasskraft: GWP er cirka 4 kg CO2e/kg.

  • I Kina blir det brukt kolkraft: GWP er cirka 12 kg CO2e/kg.

Spørsmål

Kor mykje CO2 blir spart ved å produsere i Noreg? Det kan du finne ut ved å rekne ut forskjellen mellom dei to produksjonane.

Utrekning

Utslepp i Noreg: 1 000 kg × 4 = 4 000 kg CO2e

Utslepp i Kina: 1 000 kg × 12 = 12 000 kg CO2e

Forskjell: 12 000 − 4 000 = 8 000 kg CO2e spart

Oppgåve 2. Transport av råstoff

Ei stålplate på 1 tonn skal transporterast 5 000 km med skip og 500 km med lastebil.

Utslepp av CO2 er som følger:

  • skip: 0,015 kg CO2e/tonn/km

  • lastebil: 0,12 kg CO2e/tonn/km

Spørsmål

  1. Berekn GWP frå transport.

  2. Kva kan ein gjere for å redusere transportutslepp?

Løysingsforslag

  1. Skip: 5000 km × 0,015 = 75 kg CO2e
    Lastebil: 500 km × 0,12 = 60 kg CO2e
    Totalt: 75 + 60 = 135 kg CO2e

  2. Forslag til tiltak: Bruke produsentar som geografisk ligg nærare, forbetre logistikk, bruke elektriske køyretøy.

Oppgåve 3. Materialsvinn ved laserskjering

Ein fabrikk omarbeider 1 000 kg stål, men 25 % går tapt som svinn.

GWP for stål: 2 kg CO2e/kg

Spørsmål

  1. Kor mykje CO2-utslepp svarer det bortkasta materialet til?

  2. Kva tiltak kan redusere svinnet?

Løysingsforslag

  1. Svinn: 1 000 kg × 0,25 = 250 kg
    Utslepp: 250 × 2 = 500 kg CO2e

  2. Tiltak: betre kutteplanar, gjenbruk av restar, optimalisering

Oppgåve 4. Resirkulert vs. primær aluminium

Eit produkt kan bli laga av primæraluminium (8 kg CO2e/kg) eller resirkulert aluminium (0,8 kg CO2e/kg).

Produktet veg 5 kg.

Spørsmål

Samanlikn GWP for begge løysingane. Kor mykje CO2 blir spart ved å bruke resirkulert materiale?

Utrekning

Primæraluminium: 5 × 8 = 40 kg CO2e

Resirkulert aluminium: 5 × 0,8 = 4 kg CO2e

Innsparing: 40 − 4 = 36 kg CO2e

Oppgåve 5. Bruksfase for motor

Ein motor bruker 0,5 kWh per time og går 2 000 timar i året i 10 år.

Straum har GWP 0,4 kg CO2e/kWh.

Spørsmål

  1. Berekn CO2-utslepp frå bruksfasen.

  2. Korleis påverkar energieffektivitet GWP?

Løysingsforslag

  1. Energiforbruk: 0,5 × 2000 × 10 = 10 000 kWh
    Utslepp: 10 000 × 0,4 = 4 000 kg CO2e

  2. Effektivitet: Ein meir effektiv motor bruker mindre straum og gir lågare GWP.

Skrive av Roger Rosmo.
Sist oppdatert 13.05.2025

ForrigeTilbake til emnet