Fagstoff

Oppgåve

Interaktivt innhald

Grammatikk: Substantiv

Lær meir om substantiv: kjønn, bestemtheit og talbøying.

Zugspitze. Tysklands høgaste fjell, 2962 meter høgt. Toppen ligg over tregrensa, og enkelte plassar ligg det restar av snø. Under tregrensa er det tett skog. Foto. — *Die Alpen, der Berg, die Zugspitze, der Schnee, der Himmel, die Wolke, der Wald* – du treng mange substantiv for å beskrive området rundt det høgaste fjellet i Tyskland!

Øving 1

Her er nokre stikkord frå det som står om substantiv i leksjon 1:

namn på levande vesen, ting osb.
eigennamn, fellesnamn
stor og liten forbokstav

Kan du forklare nærare? Og veit du kanskje endå meir om substantiv? Snakk med ein medelev og noter. Samanlikn deretter med svarforslaga under.

Forslag til svar

(Dei seks første punkta lærte du om i leksjon 1. Dei andre skal du lære om no.)

Substantiv er namn på personar, stader, dyr, gjenstandar, naturfenomen, kjensler og idéar.
Substantiv kan vere eigennamn eller fellesnamn.
Fellesnamn er namn på ei gruppe menneske, ting, osv.
Eigennamn er namn på ein bestemt person, ting, osv.
Vi skriv eigennamn med stor forbokstav i norsk.
Vi skriv alle substantiva med stor forbokstav i tysk.
Substantiv er ord vi kan setje ein, ei eller eit framfor (dei tek artikkel).
Substantiv kan stå i eintal eller fleirtal.
Substantiv kan vere hankjønnsord, hokjønnsord eller inkjekjønnsord.
Substantiv kan ha ubestemt eller bestemt form.

Substantiv og kjønn

Norske og tyske substantiv kan vere hankjønnsord, hokjønnsord eller inkjekjønnsord.

substantiv og kjønn
	hankjønn	hokjønn	inkjekjønn
norsk	ein venn	ei venninne	eit barn
tysk	ein Freund	eine Freundin	ein Kind

Øving 2

Veit du rett artikkel og kjønn på substantiva du har lært i leksjon 1 og 2? Gjer øvinga og test deg sjølv.

Tips

Det finst ingen enkle og logiske reglar for substantiv og kjønn, men enkelte endingar kan gi deg ein peikepinn. Her er nokre eksempel:

Substantiv som endar på -e, er ofte hokjønnsord. Eksempel: die Sprache, die Gitarre (men: der Name)
Substantiv på -ion er hokjønnsord. Eksempel: die Million, die Diskussion
Substantiv på -ik er hokjønnsord. Eksempel: die Musik, die Technik
Substantiv på -in er vanlegvis hokjønnsord. Eksempel: die Schülerin, die Lehrerin, die Freundin
Substantiv som endar på -er, er vanlegvis hankjønnsord. Eksempel: der Schüler, der Lehrer
Substantiv på -ling er hankjønnsord. Eksempel: der Lehrling, der Feigling
Substantiv som endar på -ment, er inkjekjønnsord. Eksempel: das Instrument, das Argument

Talbøying

Norske og tyske substantiv har talbøying: Dei kan stå i eintal eller fleirtal.

Talbøying av substantiv
	eintal	fleirtal
norsk	ein venn ei fløyte eit land	mange venner mange fløyter mange land
tysk	ein Freund eine Flöte ein Land	viele Freunde viele Flöten viele Länder

Øving 3

Les eksempelsetningane og finn alle fleirtalsformene av substantiv. Vel mellom interaktiv øving og vanleg tekst.

Tekstversjon

Meine Hobbys sind Lesen und Kochen.
Theo spielt zwei Instrumente, Gitarre und Fløte.
Welche Sprachen sprichst du?
Ich sehe gern Filme.
Die Ukraine ist ein Land in Europa.
Deutschland, Österreich, die Schweiz und Liechtenstein sind deutschsprachige Länder.
Jonas und Lukas sind Freunde.

Øving 4

Bruk tipsa og prøv å lage korrekt fleirtalsform av substantiva.

Tips

Det finst ikkje nokon få, enkle reglar for fleirtalsformer i tysk. Nokre substantiv kan ha fleirtalsform på -e, andre på -er, andre igjen på -en eller -s! Du må derfor lære deg fleirtalsforma samtidig som du lærer glosa.

Men det finst ein og annan hjelperegel du kan ha i bakhovudet:

Dei fleste hokjønnsorda får -en eller -n i fleirtal. Eksempel: die Million, die Sprache
Den vanlegaste fleirtalsendinga for hankjønnsord er -e. Eksempel: der Tag, der Lehrling
Substantiv som endar på -e, får vanlegvis -n i fleirtal. Eksempel: die Sprache, der Name
Substantiv som endar på -a, -u, -o, -u eller -y, får -s i fleirtal. Dette er vanlegvis framandord. Eksempel: das Hobby, das Sofa, das Kino
Hankjønnsord på -er får ikkje fleirtalsending. Eksempel: der Schüler, der Lehrer

Bestemtheit

Substantiv i norsk og tysk kan stå i bestemt eller ubestemt form.
Ubestemt og bestemt artikkel viser om substantivet har ubestemt form (ein skrutrekkar) eller bestemt form (skrutrekkaren).
Ubestemt form bruker vi når nemner noko for første gong, eller når vi ikkje tenker på nokon bestemt person eller ting: Har du søsken? Eg treng ein skrutrekkar.
Bestemt form bruker vi når vi har eit bestemt person eller ting i tankane: Har du møtt søstera mi? Gi meg hammaren, er du snill.
I tysk står artikkelen alltid framfor substantivet, slik som på engelsk (a/an, the).

bestemt og ubestemt artikkel i tysk
	Hankjønn	Hokjønn	Inkjekjønn	Fleirtal
Ubestemt form	ein Name	eine Sprache	ein Spiel	Namen, Sprachen, Spiele
Bestemt form	der Name	die Sprache	das Spiel	die Namen, die Sprachen, die Spiele

Øving 5

Øv på bestemt og ubestemt artikkel. Vel mellom interaktive øvingar og tekstversjon.

Tekstversjon

1. Ubestemt eller bestemt form?

spelet
eine Gitarre
fløyta
fløyte
vennene
die Freundin
Hobbys
ein Spiel
Freunde
der Ball
das Instrument
eit instrument

2 . Kva ord på lista er artiklar?

ein
ich
mein
wer
die
du
wo
alle
eine
nicht
groß
in
der
aus
hallo
wir
was
das

Øving 6

Prøv å forklare bruken av bestemt og ubestemt form i eksempelsetningane under. Samanlikn deretter grunngivingane dine med løysingsforslaget. (Jobb gjerne saman med ein medelev!)

Eg skal kjøpe nye støvlar.
Gitaren til Maria er ny.
Har Sanna ein hobby?
Ja, hobbyen til Sanna er karate.

Løysingsforslag

Ubestemt form. Det blir ikkje sagt nøyaktig kva støvlar som skal kjøpast.
Bestemt form. Vi veit eintydig kva gitar det dreier seg om, nemleg den til Maria.
Ubestemt form. Her stiller vi eit generelt spørsmål, vi tenker ikkje på nokon bestemt hobby. Hobbyen kan vere kva som helst.
Bestemt form. Det er ein bestemt hobby (den til Sanna), og vi får vite kva hobbyen er (karate). (Karate er òg eit substantiv, men eit som ikkje tek artikkel.)