Fagstoff

Oppgåve

Interaktivt innhald

Grammatikk: Pronomen

Lær om ordklassen pronomen: Kva er eit personleg pronomen? Kva er eit ubestemt pronomen? Korleis bruker vi høfleg form på tysk?

Personleg pronomen

Eit personleg pronomen er eit ord som står i staden for eit substantiv:

Barna har det gøy. Dei har det gøy.
Læraren forklarer oppgåva. Han forklarer oppgåva.

Tre jenter bader i badestamp ved ein fjord. Foto. — **Dei** har det gøy.

Lærar hjelper elevar i klasserommet. Elevane sit med oppgåveark. Foto. — **Han** forklarer oppgåva.

Oversikt over dei personlege pronomena

Vi kan sette dei personlege pronomena i system på denne måten:

Personlege pronomen i nynorsk
Person	Eintal	Fleirtal
1.	eg	vi
2.	du (De)	de (De)
3.	han, ho, det	dei

Kommentarar til oversikta

Vi skil mellom første, andre og tredje person.
Første person bruker du når du snakkar om deg sjølv. Andre person bruker du når du snakkar til nokon. Tredje person bruker du når du snakkar om nokon andre enn deg sjølv.
Forma De er såkalla høfleg form. Denne forma er nesten ikkje i bruk lenger.
På norsk har vi hen som offisielt kjønnsnøytralt pronomen. Tysk har ikkje noko offisielt kjønnsnøytralt pronomen.
I denne leksjonen møter du dei tyske pronomena ich (eg), du (du), wir (vi) og Sie (De, høfleg form). Høfleg form er mykje meir brukt i tysktalande land enn i Noreg.

Meir om høfleg form i tysk og norsk

Høfleg form i tysk

På tysk heiter det høflege pronomenet Sie. Vi bruker Sie overfor ein eller fleire personar:

Frau Larsen, kommen Sie bitte zur Rezeption.
Frau Larsen und Herr Winther, kommen Sie bitte zur Rezeption.

Vaksne som ikkje kjenner kvarandre så godt, bruker vanlegvis høfleg form i jobbsamanheng og privat. Du-forma er likevel på frammarsj, særleg blant unge menneske.

Ein god grunnregel for deg er å bruke høfleg form overfor vaksne som du ikkje er i familie med, når du snakkar tysk. Overfor barn og andre ungdommar bruker du du-form.

Høfleg form i norsk

På norsk kan vi bruke pronomenet De med stor forbokstav som høfleg tiltale til ein eller fleire personar, men denne forma verkar i dag svært gammaldags. I dag bruker vi vanlegvis du eller de også i formelle situasjonar.

Vanleg: Kan du/de vere snill(e) og slå av mobilen?
Svært sjeldan: Kan De vere snill(e) og slå av mobilen?

Øving 1

Personlege pronomen

Ubestemt pronomen

Ubestemt pronomen kan vi bruke når vi ikkje har nokon spesiell person i tankane, men snakkar generelt. På nynorsk bruker vi ordet ein som ubestemt pronomen.

Eksempel:

Ein kan ikkje gjere alle til lags.
Ein skal ikke stele.

På tysk heiter det ubestemte pronomenet man. Eksempel:

Wie grüßt man in Deutschland?

Kva er eit personleg pronomen? Forklar og gi eit døme.
Kva meiner vi i grammatikken når vi snakkar om første, andre og tredje person?
Lag ein tabell over dei personlege pronomena i bokmål: første, andre og tredje person i eintal og fleirtal.
Norsk har eit offisielt kjønnsnøytralt pronomen, nemleg hen. Kva med tysk?
I leksjon 1 lærer du dei tyske formene av dei personlege pronomena eg, du, vi og De. Kva heiter dei på tysk?
Kva heiter det høflege pronomenet i norsk og tysk?
Kor vanleg er bruk av høfleg form i norsk og i tysk?
Kva heiter det ubestemte pronomenet på tysk og på nynorsk?

Forslag til svar

Eit personleg pronomen eit ord som står i staden for eit substantiv: Barna er på skulen. Dei er på skulen.
Første person bruker du når du snakkar om deg sjølv. Andre person bruker du når du snakkar til nokon. Tredje person bruker du når du snakkar om nokon andre enn deg sjølv.
Dei personlege pronomena i norsk bokmål:

Personlege pronomen i nynorsk
Person	Eintal	Fleirtal
1.	eg	vi
2.	du, (De)	de, (De)
3.	han, ho, det	dei

Tysk har ikkje noko offisielt kjønnsnøytralt pronomen.
Eg heiter på tysk ich, du heiter du, vi heiter wir, og De heiter Sie.
Den høflege forma heiter De på norsk og Sie på tysk.
I norsk er det ikkje lenger vanleg å bruke høfleg form. I tysk derimot er høfleg form mykje brukt, spesielt blant vaksne.
Det ubestemte pronomenet heiter man på tysk. På nynorsk bruker vi ein.