Multimeter
Fagomgrep
- parallellkopling
- tilkopling mellom to punkt med same spenning
- seriekopling
- tilkopling der straumen passerer gjennom alle komponentar etter tur
- kontinuitet
- elektrisk gjennomgang i ein krets
- auto range
- funksjon som automatisk vel rett måleområde
Kva er eit multimeter?
Eit multimeter er eit kombinert måleinstrument som kan måle fleire elektriske storleikar – som spenning (V), straum (A), og resistans (Ω). Mange moderne multimeter kan òg teste diodar, kapasitans, frekvens og temperatur, noko som gjer dei svært allsidige.
Verktøyet blir brukt både i elektrofag, automasjon, elektronikk og energi og er like nyttig i laboratoriet som ute i felt.
Typar multimeter
Digitale multimeter (DMM)
Digitale multimeter viser verdiane på eit display, vanlegvis med høg presisjon og tydeleg avlesing. Dei kan òg ha funksjonar som automatisk områdeval (auto range), minnefunksjon og datalogging.
Fordelar
høg nøyaktigheit
enkel avlesing
moglegheit for lagring og overføring av data
Døme
Eit digitalt multimeter blir brukt for å måle 5,02 V på ein krets. Resultatet blir tydeleg vist på skjermen.
Analoge multimeter
Analoge multimeter viser måleresultatet med ein visar som beveger seg over ein skala. Sjølv om dei har lågare nøyaktigheit, er dei nyttige når ein ønsker å sjå raske variasjonar i eit signal, som eit spenningsfall eller puls.
Fordelar
viser endringar i sanntid
bra for å observere signalbevegelsar
Ulemper
vanskelegare å lese nøyaktig
meir utsett for brukarfeil og mekanisk slitasje
Døme
Eit analogt multimeter blir brukt for å overvake spenningsvariasjonar i ei motorstyring. Nåla viser tydelege svingingar.
Bruksområde og målefunksjonar
1. Måling av spenning (volt, V)
Når vi skal måle spenning, stiller vi multimeteret inn på volt (V) og rett område, anten likestraum (DC) eller vekselstraum (AC). Måleprobar koplar vi parallelt til komponenten eller kretsen som skal målast.
Døme
Ved feilsøking i eit 12 volts DC-system måler ein teknikar 11,2 V, noko som tyder på spenningsfall eller dårleg kontakt.
2. Måling av straum (ampere, A)
Når vi skal måle straum, må vi kople multimeteret i serie med kretsen slik at straumen går gjennom instrumentet. Det er viktig å velje rett inngang og måleområde for å unngå overbelastning.
Døme
I ein krets som skal trekke 0,5 A, viser multimeteret 0,9 A. Det er eit teikn på at ein komponent bruker for mykje straum.
3. Måling av resistans (ohm, Ω)
Resistans blir målt når straumen er kopla frå. Multimeteret sender ein liten teststraum gjennom komponenten for å måle motstanden.
Dette blir brukt til å kontrollere motstandar, kablar, brytarar og andre passive komponentar.
Døme
Ein motstand merkt 1 kΩ blir målt til 998 Ω. Resultatet er innanfor akseptabel toleranse.
4. Kontinuitetstest
Kontinuitetstesten sjekkar om ein krets eller leiar er heil (lukka). Når det er gjennomgang, gir multimeteret ofte eit lydsignal (pip), som gjer det raskt og praktisk å teste kablar, brytarar eller sikringar.
Døme
Ein elektrikar testar ein skøyteleidning og høyrer pipelyden. Det betyr at kretsen er heil.
Sikker bruk og feilkjelder
Når ein bruker eit multimeter, er det viktig å
velje rett måleområde og funksjon før tilkopling
ikkje måle spenning i straummodus (det kan skade instrumentet)
bruke isolerande probar og rett inngang for straum
kontrollere at instrumentet er kalibrert
Vanlege feilkjelder inkluderer feil områdeval, lause tilkoplingar eller avlesingsfeil.
Film: Multimeter
Filmen under (lengde 4:00) viser praktisk bruk av eit multimeter
Refleksjonsspørsmål
Kvifor må eit multimeter koplast i serie ved straummåling, men parallelt ved spenningsmåling?
Kva er fordelane med eit digitalt multimeter samanlikna med eit analogt?
Kva risikoar oppstår om vi måler spenning i straummodus?
Korleis kan kontinuitetstesten brukast til å finne eit kabelbrot?