Hopp til innhald
Nynorsk
Oppgåve
Interaktivt innhald
Lyd

6. Saemien eatneme

Biejjie, vuemieh, vaerieh, johkh, jaevrieh jïh mearoeh vihkele saemide. Mah mijjen domtesh jïh vuajnoeh eatnamasse?

Daelie lïerh

  • lidteræære teksth lohkedh jïh guarkedh

    • Biejjie, aahtjeme

    • Saemien eatnemen guevtelh

  • ussjedalledh jïh goerehtidh mij tjaelijen dïjre

1. Giesieh baakojde

Giesieh baakojde rïektes sæjjan.

Slutt på ikkje-tilgjengeleg innhald.

2. Lohkh tekstem

Áillohaš, Nils-Aslak Valkeapää (1988), noerhte-saemien gïelesne tjaaleme:

Beaivi, áhčážan

Eanan, eatnážan

Åarjel-saemien gïelesne naemhtie:

Biejjie, aahtjeme

Eatneme, eatneme

Baakoeh

biejjie
sol, solen
aahtjeme (mov aehtjie)
min far
eatneme
jord, jorda; verden
eatneme (mov ietnie)
min mor
ietnie
mor; stemor
ietnie; tjidtjie
mor; mamma
tjædtjeme (mov tjidtjie)
min mor, mamma

3. Ussjedh jïh soptsesth

Soptsesth maam datne ussjedh teksten bïjre. Maam datne vïenhth, man åvteste Áillohaš tjaaleme guktie tjaaleme?

4. Vuartesjh jïh lohkh

Guevtele

Bovtsh guevtielisnie. Guevtele lea bijjies vijries dajve gubpene vaerieh jalkede jïh eah naan moerh.

Baakoeh

guevtele
skogløs fjellvidde, snaufjell
bijjies
høyt beliggende
vijries
vidstrakt
dajve
område
jalke, jalkede
slett, flatt
moerh
trær

Gearkeske dajve

Dajve gubpene jïjnjh gierkieh.

Baakoeh

gearkeske
steinete
gierkieh
steiner

Vuemie

Vuemie lea vuelehks vijries dajve gubpene moerh sjïdteminie vaeriej gaskesne.

Baakoeh

vuelehks
lavtliggende
gaskesne
mellom

Gaedtie

Baaroeh gaedtien vööste bursieh.

Baakoeh

gaedtie
strand
baaroeh
bølger
gaedtien vööste
mot stranda
bursieh
(de) strømmer, velter fram
bårsedh IV
å strømme, velte fram

5. Goltelh jïh orresth

Sámi eatnan duoddariid maam Áillohaš, Nils-Aslak Valkeapää, tjaaleme jïh joejkeme lea saemiej nasjonaale vuelie. Lïerh voestes, govhtede jïh tjïjhtjede vïersh dehtie vueleste, åarjel-saemien gïelesne Saemien eatnemen guevtelh.

Saemien eatnemen guevtelh

0:00
-0:00
Lyd: Maajja-Krïhke Bransfjell / CC BY-SA 4.0

6. Goltelh jïh joejkh

Ohtsedh Sámi eatnan duoddariid gaske-viermesne, jïh goltelh gosse Áillohaš juajka.

Joejkh datne aaj åarjel-saemien gïelesne.

Saemien eatnemen guevtelh
saemien maanaj veasoe
galme, garre gearkeske dajveh
saemien maanaj veasoe

Bïegke buakta, bïegke voelkehte
guevtelh dah leah guevtelh
guevtielidie gaarhtalovveme
saemien maanaj tseagkere

Saemien eatnemen guevtelh
saemien maanaj veasoe
baaroeh klienjeden gïltehtahke
saemien maanaj veasoe

Nils-Aslak Valkeapää

Baakoeh

veasoe
levevei; oppholdssted, bolig
bïegke
vind, storm
buektedh I
å komme med
voelkehtidh
å dra av gårde med
gaarhtalovvedh IV
å bli knyttet til
tseagkere
reisverk
baaroe
bølge
klienjedidh
å glinse, glitre
gïltehtahke
noe som glinser, glitrer

Daajrah

Jaepien 2022 noerhte-laanti saemie-konferanse jååhkesji Sámi eatnan duoddariid goh saemiej nasjonaale vuelie, Saemie-åålmegen laavlomen baalte. Nils-Aslak Valkeapää, Áillohaš, dam tjaaleme jïh joejkeme.

Ij leah vuelien naan notah. Dan åvteste aelhkie dam sjïehtesjidh ovmessie joejkeme-vuekiej mietie.

7. Ussjedallh jïh vaestedh

  1. Gïeh saemien maanah?

  2. Mij lea veasoe?

  3. Gubpene saemien maanaj veasoe?

  4. Man åvteste mijjen eatneme vihkele saemide?

8. Goerehth

  1. Goerehth gie Nils-Aslak Valkeapää, Áillohaš.

  2. Maam lea dorjeme, jïh mij vihkielommes dïsse?

  3. Mah domtesh jïh vuajnoeh dan tjeahpoen tjïrrh vååjnesasse båetieh?

Baakoeh

goerehtidh
å undersøke
vihkielommes
viktigst
domtesh
følelser
vuajnoeh
syn, her: syn på verden
tjeahpoen tjïrrh
gjennom kunsten
vååjnesasse båetieh
(de) kommer til syne

Gaaltijh

Valkeapää, N. A. (1988). Beaivi, áhčážan, s. 584. DAT

Valkeapää, N. A. Saemien eatnemen guevtelh, s. 22. Veedtjeme 19.09.2025

Skrive av Mona Fjellheim, Marit M. Fjellheim, Nils Aslak Valkeapää, Siri Kappfjell Päiviö, Eli Kappfjell og Maja Lisa Kappfjell.
Sist oppdatert 10.11.2025