Solbær

Solbærbusken

Solbærbuskane er 1–2 meter høge og meir eller mindre opprette i vekst (det siste varierer mellom sortane). Bæra er rik på vitamin C og andre antioksidantar og blir brukte i syltetøy, gelé, saft, is og yoghurt. Nokon liker òg å ete dei direkte frå busken.

Mange har ein solbærbusk eller to i hagen, men det er òg ein god del profesjonelle dyrkarar. I areal er det faktisk den nest største bærproduksjonen i Noreg, berre slått av jordbær. Det aller meste av produksjonen går til saft og syltetøy, berre ein liten del blir seld til friskkonsum.

Dyrkingsteknikk

Solbærbuskane blir planta i rader med 1,5–2 meters avstand. Det er vanlegast med enkelrader, men dobbelrader blir òg brukte, litt avhengig av hausteteknikk. I radene kan du legge plast eller duk for å lette ugrasarbeidet. Å dekke radene med bork eller flis er òg eit alternativ.

På store felt er det ein fordel om du kan køyre traktor mellom radene mellom anna for å transportere ut hausta bær, og for å slå graset som er sådd i gangane.

Når du plantar nye solbærbuskar, må du passe på så dei ikkje tørkar ut, dei er ikkje i stand til å trekke opp vatn når dei er nyplanta. Det er derfor lurt å setje plantene i vatn nokre timar før planting og å unngå å plante i sterk sol.

Jord og gjødsling

Solbærbuskane klarer seg på fleire typar jord, men dei trivst best om jorda er moldhaldig og næringsrik. For god rotutvikling er det best med veldrenert jord med god jordstruktur.

Solbær er ikkje særleg næringskrevjande, men det er tilrådd å tilføre litt gjødsel kvart år.

Næringsbehovet per år er:

• nitrogen: 2–5 kg/daa

• kalium: 3–5 kg/daa

• fosfor: 1 kg/daa

I konvensjonell produksjon blir det tilrådd å nytte ei klorfri mineralgjødsel. Om du dyrkar økologisk, blir det tilrådd 2–4 tonn husdyrgjødsel per dekar ved planting, litt avhengig av næringsstatus i jorda. Deretter kan du gjødsle med 1–2 tonn husdyrgjødsel per dekar kvart år. Viss du ikkje har husdyrgjødsel tilgjengeleg, finst det pelletert hønsegjødsel du kan bruke.

Arbeid i sesongen

Eit felt med solbærbuskar krev litt arbeidsinnsats gjennom sesongen. Forutan skjering og hausting, som er dei store arbeidstoppane, må du gjødsle, halde graset mellom radene nede og følge med på angrep av skadegjerarar.

Fordi solbærbuskane har eit grunt rotsystem, er dei ganske tørkesvake. Derfor må det vere tilgang til vatn i nærleiken av feltet.

Skjering

Det er viktig å skjere solbærbuskane, det bidreg både til auka avling og til betre kvalitet på bæra. Skjering stimulerer til auka vekst ved at vi fornyar busken når vi fjernar gamle greiner og opnar opp for meir lys. Bæra kjem på andreårs greiner, det betyr at du bør ha ein miks av nye og gamle greiner i ein busk. Ein fin tommelfingerregel er at ein ferdig skoren busk skal ha cirka 16 greiner i alderen 1–4 år, fire greiner i kvar aldersgruppe.

Du bør skjere på tidleg vår, og du bør ha ei god greinsaks til formålet.

Her er ei punktliste over det viktigaste du må tenke på når du skal skjere solbærbuskane:

• Skjer så langt ned som mogleg, og lag snitt litt skrått slik at vatn renn av.

• Start med å fjerne skadde greiner.

• Fjern alle greiner som ligg ned mot bakken, dette gjer det enklare å få slått graset rundt busken.

• Ta bort gamle, store greiner inni busken. Då slepper du inn lys og luft. Ein luftig busk er mindre utsett for soppangrep.

• Ta bort greiner som veks innover i busken eller greiner som gnissar på kvarandre.

Dei 2–3 første åra etter planting er det ikkje noko behov for skjering, men du bør gå gjennom feltet og ta bort skadde greiner og greiner som ligg ned på bakken.

Film om skjering av solbær- og ripsbuskar (4:15)

Plantevern

Hausting og lagring

Hausting av solbær kan du gjere heilt enkelt med plukking. På store areal kan du bruke det vi kallar "bankemetoden". Då set du ei spesiallaga kasse under busken og bankar på greinene slik at bæra fell ned i kassa. I staden for kasse kan du bruke ein duk som du legg under busken. Det finst òg motoriserte haustemaskiner for solbær, då treng du ein sjåfør og nokon til å ta unna kassene med bær etter kvart som dei blir fulle.

Solbær er ferskvare og bør raskast mogleg til kjølelager etter hausting. Temperatur på 2–4 gradar. Friske bær kan oppbevarast i 2–4 dagar ved denne temperaturen.

Film om hausting av solbær (2:59)

Sortar

Oppgåve

Vel rette påstandar og lag eit samandrag om solbær.