Øv på peikeord

Del 1: Førlesing – kva er peikeord, trur de?

Set dykk i par eller grupper. No skal de gjere ei oppgåve som hjelper dykk å forstå ein fagartikkel. Det gjer ingenting om de ikkje klarer å svare på alle spørsmåla. Svara får de uansett i del 2 av oppgåva.

Finn fram to pennar. Ein av dykk legg den eine pennen på bordet og held den andre i handa.

1. Den som held pennen, seier denne setninga til dei andre i gruppa: Vil du ha denne pennen (peik på den du har i handa), eller den pennen (peik på pennen på bordet)?

2. De skal straks lese ein fagartikkel om peikeord. Kva for to ord i setninga i oppgåve A trur de er peikeord? Grunngi svaret.

3. Diskuter: Kvifor skal de seie "denne pennen" om pennen i handa og "den pennen" om pennen på bordet?

4. Finn fram to pennal. Ein annan person held eitt pennal i hendene og legg eitt på bordet. Så seier personen: "Kva for eit pennal vil du ha? Vil du ha dette pennalet, eller det på bordet?" Diskuter så:

   • I denne setninga er det tre peikeord. Kva trur de det er?

   • Kvifor seier vi "dette pennalet" og "det pennalet", men "denne pennen" og "den pennen"?

Del 2: Finn svaret: Les ein fagartikkel om peikeord

1. Les fagartikkelen "Peikeord".

2. Gå saman i grupper igjen. Diskuter svara på spørsmåla i del 1 ein gong til. Bruk desse orda i forklaringane:

   • langt borte

   • nærme

   • kjønn på substantivet

Del 3: Samanlikn med førstespråket dykkar

1. Alle set om denne setninga til førstespråket sitt: "Vil du ha denne pennen, eller den pennen?"

2. Strek under frasane "denne pennen" og "den pennen" slik du omsette dei til førstespråket ditt.

3. Alle forklarer dei andre i gruppa korleis dei seier "denne pennen" og "den pennen" på førstespråket sitt. Dette er spesielt viktig å snakke om:

   • Er det peikeord i førstespråket ditt slikt norsk har? Viss ikkje – forklar korleis du omsette frasane.

   • Bruker de spesielle ord i førstespråket ditt for å vise at noko er nærme, og noko er lenger unna? Forklar for kvarandre.

   • Viss de har peikeord – bøyer de dei i kjønn og tal slikt norsk gjer? Forklar for kvarandre.

Del 4: Den og denne

Jobb i par.

1. Les setningane under. Skriv ned peikeorda i teksten.

   • Denne boka er spennande. Eg fann boka i den hylla. Det biletet der borte er òg fint.

   • Desse skoa her passar bra til meg. Dei der borte er for små.

   • Denne staden her liker eg godt, for det er stilt og roleg. Den kaféen der borte er òg hyggeleg, men litt bråkete.

   • Eg tek med meg denne koppen. Eg set koppen i den vasken.

2. Nokre stader er det brukt den/det/dei, andre stader denne/dette/desse som peikeord. Diskuter kvifor det er slik.

3. Forklar kvarandre korleis peikeorda er bøygde i kjønn og tal.

Del 5: Set inn rett peikeord

Set inn den, det, dei, denne, dette eller desse.

Del 6: Skriv peikeord og substantiv

Skriv inn rett peikeord og substantivet i bestemd form. Teksten over oppgåva skal hjelpe deg med å forstå om du skal bruk "den" eller "denne".

Døme:

Fjern + ein gut

• Kjenner du den guten?

Nær + ein gut

• Kjenner du denne guten?

Fjern + eit hus

• Har du kjøpt det huset?

Del 7: Rollespel

No skal de ha eit rollespel i par der de skal late som om ein er kunde og ein annan jobbar i ein butikk. Målet er å bruke peikeorda annan, same og kva for ein/ei/eit mest mogleg. Det er fint om de òg bruker den og denne.

Gjer slik:

Finn ting: Samle mange ulike ting (til dømes pennar, bøker, luer) og legg dei på eit bord.

Roller: Ein er kunde, og ein er butikktilsett. Byt roller undervegs.

Bruk fantasien: Finn på ulike situasjonar og varer. Øv på å bruke peikeorda rett!

Del 8. Øv på alle peikeorda

Del 9: Kva har du lært om peikeord?

Lag ein tekst på 50–100 ord der du svarer på desse to spørsmåla:

1. Kva har du lært om norske peikeord som du ikkje kunne frå før?

2. Kva likskapar og/eller forskjellar er det mellom peikeord på norsk og på førstespråket ditt?