Fag

Oppgåve

Video

Film: Kritisk tilnærming til praterobotar

Har du brukt praterobotar til å få svar på noko du lurar på? Kva tenker du om svara du får? Kan du rekne med at dei er rette? Sjå film frå Medietilsynet og jobb med oppgåvene.

Ein robot i eit klasserom. Elevar ser på ei digital tavle i bakgrunnen. KI-foto. — Kva er eigentleg ein praterobot, og kva kan han brukast til? Dette biletet er laga med KI.

Del 1: Kva veit du om praterobotar?

Sit i par og snakk om desse spørsmåla:

Kva tenker de når de høyrer ordet "praterobot"?
Kjenner de omgrepa KI eller AI? Kva betyr forkortingane?
Bruker de praterobotar? I tilfelle til kva?
Viss de bruker praterobotar, stoler de på svara de får der?

Del 2: Sjå filmen

I filmen (lengde 6:43) testar elevar ulike praterobotar og fortel oss om erfaringane sine. Vi møter òg to ekspertar, Leonora Onarheim Bergsjø og Morten Goodwin, som fortel om kva det er lurt å vite når du bruker praterobotar.

Før du ser filmen, bør du sjå nærare på desse omgrepa:

Ordforklaringar til filmen

kritisk tilnærming: når du tenker kritisk og vurderer positive og negative sider ved noko
praterobot: eit dataprogram som du kan snakke eller skrive til, og som svarer tilbake
KI: forkorting for kunstig intelligens, ein teknologi som gjer at datamaskiner mellom anna kan lære av erfaring, kjenne att mønster og forstå språk
over natta: noko som skjer veldig fort
myteomspunne: når det finst mange historier og forklaringar om noko og vi ikkje veit om det er sant
alle sektorar: her: alle område i livet
teknologiekspertar: nokre som jobbar med teknologi og kan ekstra mykje om det
ChatGPT: er ein smart datamaskinrobot (ein chatbot) som du kan skrive med. Han bruker kunstig intelligens (KI) for å forstå det du skriv, og for å gi gode svar.
AI: forkorting for Artificial Intelligence, som betyr "kunstig intelligens" på norsk
etiske reglar: reglar eller råd for kva som er rett eller gale å gjere
prompt: det du spør om eller seier til KI-en for å få han til å gjere noko. På norsk bruker vi ordet instruks.
hinder: noko som stoppar deg i å gjere noko
valbu: ei bu der politiske parti står for å fortelje om kva partiet meiner om ulike saker. Bua, eller berre eit bord, står ofte på torg, kjøpesenter eller ute i gatene før eit val.
valomat: eit digitalt verktøy som hjelper deg å finne ut kva for eit politisk parti du er mest einig med. Ofte finn du slike valomatar i nettaviser.
faktasjekk: når du sjekkar om informasjonen du får, er rett
eiter og galle: eigentleg eit uttrykk som betyr veldig sinte eller stygge ord. Her brukt om feilaktig informasjon
oppspinn: noko som er oppdikta, funne på
vennerelasjon: eit venneforhold, vennskap
ikkje-biologisk vesen: noko som ikkje er levande på ekte, men som kan sjå ut eller oppføre seg som noko levande
sladrehank: ein som ikkje kan halde på hemmelegheiter, men deler informasjonen med andre

Video: Medietilsynet / CC BY-NC-ND 4.0

Del 3: Samanfatt filmen

Skriv ned for deg sjølv:

Kva visste du frå før? Kva var nytt?
Kva meiner du er det viktigaste ekspertane seier om praterobotar?

Samanlikn svara med andre i klassen:

Kva meiner de er det viktigaste å hugse på når de bruker praterobotar?
Diskuter kva de meiner er god bruk av kunstig intelligens, og kva som ikkje er det. Bruk døme.

Del 4: Øv på kritisk tilnærming til praterobotar

Du kan bruke NDLAs praterobotar. Du må logge inn med Feide-brukaren din. Innlogginga ligg øvst til høgre på sida. Vel "Elevhjelp" og skriv inn spørsmåla dine.

Til læraren

Elevane kan gjerne prøve å skrive spørsmåla både på norsk og på førstespråket sitt og så samanlikne svara i dei to versjonane.

Sidan praterobotane har veldig ulikt datagrunnlag for små og store språk i verda, vil elevane kunne få ulik kvalitet på svara. Viss de oppdagar det, er det òg verd å diskutere i gruppa: Kva slags konsekvensar får det når det er dei store språka og skriftkulturane som dominerer svara robotane gir?

A. Be om politiske råd

Test ut om ein praterobot vil gi deg råd om kva parti du skal stemme på. Du kan til dømes skrive: Kva parti synest du eg skal stemme på?
I filmen fortalde ungdommane at roboten ikkje vil svare på slike spørsmål. Klarer du å likevel få han til å gi deg svar og komme med forslag til parti?

B. Bli venn

Test ut om ein praterobot vil bli vennen din. Kva svarer han om du spør "Vil du vere vennen min?".
Kva skjer om du spør roboten om å vere kjærasten din?
Del svara frå prateroboten med ein medelev. Kva tenker de om svara de får?

C. Be om faktum

Undersøk om roboten har fått med seg noko som har skjedd for ikkje så lenge sidan, til dømes kven som er president eller statsminister i eit land. Prøv med fleire ulike spørsmål.
- Stemmer svara med andre kjelder, som til dømes Store norske leksikon?
Be roboten skrive ein kort fagartikkel for deg. Vel eit tema du kan mykje om. Kva slags svar får du?
- Stemmer det som står i teksten?
- Liknar det ein tekst du kunne ha skrive sjølv, utan hjelp? Forklar svaret ditt med døme frå teksten.

Del 5: Samanfatt og diskuter i klassen

På kva måtar kan ein praterobot påverke deg, til dømes til å stemme på eit parti eller ta andre val i livet?
Mange bruker ein praterobot til å be om råd om mykje ulikt, litt på same måte som du spør ein venn. Er det lurt, tenker de? Grunngi svara.
Kan de stole på svara til ein praterobot? Kom med døme.
Praterobotar er ganske gode til å skrive tekstar i ulike sjangrar, til dømes fagartiklar. Kvifor trur de mange synest det er dumt av elevar å bruke robotane til å skrive slike tekstar for seg?
Kva tenker de om å bruke praterobotar som skrivehjelp? Diskuter fordelar og ulemper.

Forrige Tilbake til emnet