Acetylen

Kva er acetylen?

Acetylen er ein fargelaus og svært brennbar gass med ei karakteristisk lukt. Den kjemiske formelen for acetylen er C₂H₂, og han er den enklaste og mest kjende medlemmen av alkyngruppa, som er ei gruppe hydrokarbon med ei trippelbinding mellom karbonatom.

Gassen er lettare enn luft og kan eksplodere viss han blir blanda med luft i rette forhold. Acetylen blir ofte brukt i ei blanding med oksygen for å oppnå så høge temperaturar som trengst for industrielle prosessar som oppvarming og sveising.

Faktum om acetylen

• kjemisk formel: C₂H₂

• farge: fargelaus

• lukt: karakteristisk

• eigenskapar: svært brennbar, lettare enn luft, eksplosiv i rette blandingsforhold med luft

Lagring

Acetylen blir levert på gassflasker som er lette å kjenne att med den raudbrune fargen sin.

Acetylen og oksygen saman utgjer ein stor brann- og eksplosjonsrisiko, der acetylen er ein svært brannfarleg gass, og oksygen støttar forbrenning. Viss det oppstår ein lekkasje frå begge flaskene, kan det føre til ei blanding som kan ta fyr og eksplodere.

Ved oppbevaring av acetylen er det derfor viktig å ta forholdsreglar:

• Oppbevar acetylen- og oksygenflasker skilde med ein passande avstand (det er ofte tilrådd minst seks meter), eller bruk ein brannhemmande barriere mellom dei.

• Sørg for god ventilasjon i lagringsområdet.

• Hald flaskene borte frå varmekjelder og direkte sollys.

• Sørg for at lagringsområdet er godt merkt med godkjend skilting.

Sjekk òg med Arbeidstilsynet om det er spesielle krav eller lokale forskrifter du må ta omsyn til ved lagring av brennbare gassar.

Bruksområde innan industri

Acetylen er mest kjend for bruken i sveising og skjering. Når acetylen blir brent i ei blanding med oksygen, produserer det ein svært varm flamme som kan nå temperaturar på opptil 3 500 gradar celsius. Denne høge temperaturen gjer acetylen ideelt for sveising av stål og andre metall. Det blir òg brukt til skjering av metall ved bruk av ein skjerebrennar.

I tillegg blir acetylen brukt i kjemisk industri for å lage ulike organiske kjemikal. Døme på dette kan vere vinylklorid og plast i form av polyvinylklorid (PVC).

Miljøutfordringar

Bruken av acetylen medfører nokre miljøutfordringar. Produksjonen av acetylen kan innebere utslepp av forureinande stoff, inkludert karbonmonoksid og sot, som kan ha negative effektar på luftkvaliteten.

I tillegg kan lekkasjar av acetylen vere farlege fordi det er brennbart og eksplosivt. Derfor er det viktig å handtere acetylen forsiktig og bruke rett utstyr for å forhindre ulykker.

Når acetylen blir brent, blir det danna karbondioksid, ein klimagass som bidreg til global oppvarming. For å redusere miljøpåverkinga frå acetylenbruk jobbar mange industribedrifter med å finne meir energieffektive og miljøvennlege metodar for sveising og skjering.

Sikkerheitsdatablad

Her kan du laste ned eit døme på eit sikkerheitsdatablad for acetylen.

• Sikkerheitsdatablad for acetylen, oppløyst(PDF)

Oppgåve

I denne oppgåva skal du analysere sikkerheitsdatabladet for acetylen og svare på spørsmål frå innhaldet.

Under finn du oppgåva i eit tekstdokument du kan laste ned og skrive inn i. Du finn døme på datablad på nettsidene til Linde.

• Oppgåve om datablad for gassar(DOCX)