Oppgåve

Forsøk: Genetisk hjul

Formålet med dette forsøket er at du skal bli meir bevisst på kor stor den genetiske variasjonen mellom oss menneske er. Ved hjelp av eit genetisk hjul skal du finne genotypen og fenotypen for nokre utvalde eigenskapar hos deg sjølv.

Kva er eit genetisk hjul?

Figuren viser eit genetisk hjul som blir delt inn i 64 felt ytst. Hjulet har seks konsentriske ringar frå sentrum og utover som blir brukt til å kartlegge eigenskapar. Den inste ringen representerer eit val mellom frie øyreflippar vist med stor bokstav Ø eller fastvaksne øyreflippar vist med to små bokstavar ø. Ring 2 representerer eit val mellom evne til å rulle tunga vist med stor bokstav R eller ikkje rulle tunga vist med to små bokstavar r. Ring 3 representerer eit val mellom bøygd veslefinger vist med stor bokstav B eller rett veslefinger vist med to små bokstavar b. Ring 4 representerer eit val mellom rett tommel vist med stor bokstav T eller haiketommel vist med to små bokstavar t. Ring 5 representerer eit val mellom hår på fingrane vist med stor bokstav H eller ikkje hår på fingrane vist med to små bokstavar h. Den sjette ringen representerer eit val mellom frekner vist med stor bokstav F eller ikkje frekner vist med to små bokstavar f. Ytst står tala frå 1 til 64.

Eit genetisk hjul er eit verktøy vi kan bruke for å illustrere genetisk variasjon.

Når du bruker hjulet, startar du i midten og fargelegg éin av dei to eigenskapane du kan velje mellom i kvar sektor – til dømes frie eller faste øyreflippar. Deretter jobbar du deg utover frå felt til felt ut frå kva eigenskapar du har.

I dette forsøket skal du undersøke seks ulike eigenskapar:

Øyreflippar: Du har frie øyreflippar (Ø-) eller øyreflippar festa inntil kjaken (øø).
Rulle tunga: Du kan rulle saman tunga til ei U-form (R-) eller ikkje (rr).
Bøygd veslefinger: Det ytste leddet på veslefingeren din er bøygd innover mot ringfingeren (B-) eller ikkje (bb).
Haiketommel: Tommelen din er rett (T-) eller det ytste leddet kan bøyast bakover i ein vinkel ned mot 45° (tt).
Hår på fingrane: Du har hår på det midtre leddet på fingrane (H-) eller ikkje (hh).
Frekner: Du har frekner (F-) eller ikkje (ff).

Døme på eit genetisk hjul

Her ser du det genetiske hjulet til ein person som

har øyreflippane festa inntil kjaken (øø)
kan rulle tunga (R-)
har rett veslefinger (bb)
har haiketommel (tt)
manglar hår på det midtre leddet på fingrane (hh)
har frekner (F-)

Når personen markerer rett felt frå midten og utover, endar hen opp på talet 15.

Merk: Talet du endar opp med, vil endre seg om du byter rekkefølge på eigenskapane, eller om du set inn andre eigenskapar.

Framgangsmåte

Skriv ut det genetiske hjulet nedanfor på papir. Jobb gjerne saman i par.
Start i sentrum av hjulet og ta for deg éin og éin eigenskap utover i hjulet. Fargelegg eller kryss av for den varianten du har.
Til slutt kjem du fram til eit tal ytst på hjulet. Kva tal fekk du?
Samanlikn tala i klassen. Er det nokon som har fått det same talet?

Reflekter saman

Om nokon i klassen har fått same tal: Er desse personane meir like kvarandre enn andre i klassen?
Ville de fått same tal viss eigenskapane inst og ytst i sirkelen hadde bytt plass?
Kva skjer dersom de legg til éin eigenskap til? De kan til dømes sjekke om de legg høgre eller venstre tommel øvst når de foldar hendene. Korleis vil det påverke resultatet?
Dette hjulet registrerer berre 6 av dei omtrent 22 000 gena våre. Fortel like tal eigentleg noko om kor genetisk like de er, eller om de er i slekt?

Det genestiske hjulet

Kva er eit genetisk hjul?

Døme på eit genetisk hjul

Framgangsmåte

Reflekter saman

Det genestiske hjulet

Relatert innhald