Tjaelieh essayem
Guktie barkedh
Jis datne eensilaakan ryöjredh eannan aalkah tjaeledh, dellie aelhkebe sjædta tjaeledh. Ohtsedh bïevnesh dov teeman bïjre. Ih daarpesjh gaajhkem nuhtjedh, men hijven jïjnjh ovmessie bïevnesh utnedh.
1. Åssjalommesh
Ryöjredh eensilaakan eannan aalkah tjaeledh. Hijven jis maahtah baalte-learoehkinie ektine barkedh.
Maam teeman bïjre ussjedh? Tjaelieh gaajhkem maam teeman bïjre daajrah jïh maam ussjedh.
Mah domtesh dutjnien båetieh? Tjaelieh gaajhkem.
Datne aavojne jallh vaajvan sjïdth, båaserh jallh måaserh? Guktie domtesh datnem baajnehtieh? Dagke dov tjelmieh gïknjelduvvieh? Dagke datne dov voeptem firredh? Nuhtjh aaj adjektijvh jïh adverbh gosse edtjh dov domtesi bïjre tjaeledh.
2. Gihtjh giem akt
Gihtjh voelpem/lohkehtæjjam/learohkem maam ussjedh dov teeman bïjre.
Tjaelieh gaajhkem maam dov voelpe/lohkehtæjja/learohke jeahta. Tjaelieh gaajhkem jalhts tuhtjh ij sjiehteles vaestiedamme.
3. Gaavnh bïevnesh
Ohtsedh bïevnesh gærjine/plaerine. Maam teeman bïjre tjaalasovveme? Tjaelieh tsiehkie-baakoeh. Mujhtieh gaaltijh tjaeledh.
4. Gaavnh vielie bïevnesh
Mah bïevnesh gaske-viermesne gaavnh? Nuhtjh tsiehkie-baakoeh gosse tjaalah maam gaavneme. Mujhtieh gaaltijh tjaeledh.
Gïeleldh vierhkie-vierhtieh
Gosse datne essayem tjaelieminie maahtah kreatijvelaakan tjaeledh. Dellie hijven gïeleldh vierhkie-vierhtieh nuhtjedh. Datne maahtah garmerdidh, maam akt stueriedidh, speatjadimmieh, lustes-aajmoem jïh/jallh gïelem kreatijvelaakan nuhtjedh. Jeatjah vierhkie-vierhtieh mah aaj hijven: kontrasth, gïeleldh guvvieh, viertiestimmieh, symbolh, metafovrh, mubpesth jiehtedh, personifikasjovnh jïh sealoedimmieh.
Kontrasth jïh speatjadimmieh
Vuesiehtimmien gaavhtan: Gïjrege gosse dah jeatjebh saemien noerh vaeresne, provnedeminie jïh skovterem vuejieminie, dellie manne daesnie voenesne pc:n uvte tjahkesjeminie plyöjhkehke plyöjhkehkåboe sjïdtememinie.
Åehpies teeksth nuhtjedh
Nuhtjh raajesem dikteste jallh laavloemistie jïh tjaelieh dam jeatjahlaakan.
Vuesiehtimmien gaavhtan:
Sjamma sjamma onne maana
Geehth geehth onne maana
Pryövh jeatjahlaakan tjaeledh
Gaavnh raajesem åehpies dikteste jallh laavloemistie jïh tjaelieh dam jeatjahlaakan.
Persovneles årrodh
Sïejhme essayem tjaeledh «manne»-hammoen mietie. Mujhtieh, essaye ij edtjh dov bïjre årrodh. Nuhtjh jïjtjedh dååjresh juktie maam akt soptsestidh.
Pryövh jïjtje
Datne edtjh persovneles dååjresen bïjre tjaeledh jallh man akt bïjre mij heannadamme. Veeljh dååjresem jallh heannadimmiem mejtie mubpieh aaj kanne dååjreme.
Datne sosijaale meedijisnie. Tjaelieh maam datne desnie dååjreme. Teemah: statuse, saemine årrodh, baajnehtimmie
Gie akt datneste föörhkedi. Teema: irhkeme
Tjaelieh akten aejkien bïjre goh datne maam akt darjoejih jïh mubpieh idtjin dåemedh guktie vïenhtih. Teema: jeatjahlaakan årrodh