Hopp til innhold
Bokmål
Oppgave
Lyd
Interaktivt innhold

8. Guktie saemieh bïerkenin

Saemieh noerhte-dajvine orreme jïh jealeme. Guktie lij åvtesne? Guktie saemieh jieliejin jïh bïerkenin mijjen eatnamisnie?

Daelie lïerh

  • saemiej dovletje jieleme-vuekiej bïjre

    • mah jieleme-vuekieh utnin

    • guktie årroejin jïh johtehtjadtin

    • mestie jïh guktie bïerkenin

1. Goltelh jïh lohkh

Saepmie

0:00
-0:00
Lyd: Maria Kråik Stenfjell / CC BY-SA 4.0

Dajve gubpene saemieh jielieminie lea saemiej eatneme, Saepmie. Daate dajve njieljie rïjhkine; Nöörjesne, Sveerjesne, Soemesne jïh Russlaantesne. Saemieh leah aalkoe-almetjh daennie dajvesne.

Baakoeh

aalkoe-almetjh
urfolk
eatneme
land, landskap; jorda
Nöörje
Norge
Russlaante
Russland
Saepmie
samenes land; Sameland
Soeme
Finland
Sveerje
Sverige

Darjoeh laavenjasside

2. Goltelh jïh lohkh

Vijreme, bivteme jïh gööleme

0:00
-0:00
Lyd: Maria Kråik Stenfjell / CC BY-SA 4.0

Voestes almetjh dahkoe böötin jïenge-aejkien mænngan medtie 11 000 jaepiej juassah. Vijreme, bivteme jïh gööleme joekoen vihkele noerhte-dajvine orreme. Gellene lehkesne maehtebe spaenjie-guvvieh jïh spaenjie-tjaalegh dehtie tïjjeste gaavnedh. Daah jieleme-vuekieh vihkele orreme saemiej jieliemisnie don raejeste daan raajan.

Baakoeh

bivteme
fangst
daan raajan
til nå
don raejeste
fra da
gööleme
fiske
jieleme
liv, næring
jieleme-vuekie
levemåte, næringsvei
jïenge-aejkie
istid
juassah
siden (om tid)
lehkie
sted (ubestemt)
spaenjie-guvvie
hellemaling
spaenjie-tjaalege
helleristning
vijreme
jakt

Darjoeh laavenjasside

3. Goltelh jïh lohkh

Båatsoe

0:00
-0:00
Lyd: Maria Kråik Stenfjell / CC BY-SA 4.0

Dovletje saemieh gedtieh, jeatjah juvrh jïh ledtieh vijrin jïh bivtin. Gellene lehkesne maehtebe vijreme-svaalkh dehtie tïjjeste gaavnedh.

Mænngan saemieh eelkin bovtsh deemedh jïh bovtsigujmie gïehtelidh. Guhkiem båatsojne aaj gïehtelamme.

Gedtie jïh bovtse joekoen vihkele saemide orreme, destie beapmoeh åadtjoejin jïh vaarjoeh jïh gaamegh gåaroejin.

Baakoeh

bivtedh I
å fangste, drive fangst
deemedh VI
å temme
dovletje
gamle tider
gedtie
villrein
gïehtelidh
å holde på med
gåarodh II
å sy
juvre
dyr
ledtie
fugl
vijredh VI
å jakte, drive jakt
vijreme-svaalke
fangstgrop
åadtjodh II
å få

Darjoeh laavenjasside

4. Goltelh jïh lohkh

Beapmoeh

0:00
-0:00
Lyd: Maria Kråik Stenfjell / CC BY-SA 4.0

Saemieh hijvenlaakan bïerkenin destie mestie eatnamistie vïedtjin. Beapmoeh mah utnin lin ovmessie bearkoeh jïh guelieh, maelieh, mielhkieh, munnieh, muerjieh jïh sjædtoeh.

Jeatjah jis beapmoeh åestiejin jallh mejnie joem låtnoejin, goh jaavvoeh, prïhtjegh jïh dïjnehkh.

Baakoeh

bïerkenidh
å berge seg, klare seg
låtnodh II
å bytte
vïedtjedh IV
å hente
åestedh I
å kjøpe

Darjoeh laavenjasside

5. Goltelh jïh lohkh

Gåetieh

0:00
-0:00
Lyd: Maria Kråik Stenfjell / CC BY-SA 4.0

Saemieh lin juhtijh almetjh mah sijjeste sæjjan johtehtjadtin jaepie-boelhki mietie. Utniejin gellie sijjieh gusnie årroejin. Derhvie-gåetieh utnin jallh låavth-gåetiem tseegkin gellene lehkesne.

Gåetieh darjoejin moerijste, biessijste, derhvijste jïh jeatjah ïebnijste.

Baakoeh

biessie
never
derhvie
torv
derhvie-gåetie
torvgamme
ïebne
emne, materiale
johtehtjadtedh IV
å flytte rundt, nomadisere
juhtijh almetjh
flyttende folk, nomader
låavth-gåetie
teltgamme
moere
tre; ved
tseegkedh VI
å sette opp

Darjoeh laavenjasside

6. Goltelh jïh lohkh

Guktie johtehtjadtin

0:00
-0:00
Lyd: Maria Kråik Stenfjell / CC BY-SA 4.0

Daelvege tjoejkin jïh gierehtse-råantjoejgujmie vööjin. Giesege veedtsin jïh tjimhkeme-råantjoeh guedtije-viehkine utnin. Bïenje aaj saemiej buerie viehkiehtæjja.

Treavkah jïh gierehtsh darjoejin moerijste, aaj svæhkah jïh gæjsah. Gaajhkh mejtie daarpesjin jïjtjh darjoejin.

Baakoeh

daarpesjidh
å trenge, behøve
gierehtse
pulk
gierehtse-råantjoe
pulkrein, kjørerein
guedtije-viehkie
bærehjelp
gæjsa
kløvkurv
råantjoe
kastrert reinokse
svæhka
kløvsal
tjimhkeme-råantjoe
kløvrein
tjoejkedh IV
å renne på ski
treavka
ski
viehkiehtæjja
en hjelper
vuejedh I
å kjøre

Darjoeh laavenjasside

7. Goltelh jïh lohkh

Vætnoe

0:00
-0:00
Lyd: Maria Kråik Stenfjell / CC BY-SA 4.0

Vaarjoeh jïh gaamegh, dïrregh jïh deerpegh jïjtjh darjoejin ovmessie ïebnijste. Daagkerh ïebnh dueljieh, gaamesh, gaalloeh, skåerrieh, soenh, moerh, fijferh, baarhkoeh, biessieh, veadtah jïh tjåervieh mejgujmie vytnesjin.

Jeatjah jis ïebnh åestiejin jallh mejnie joem låtnoejin, goh ålloeh, skrovrh, ditnieh, gearketjh, staelieh jïh sïlph.

Baakoeh

baarhkoe
bark
biessie
never
deerpegh
utstyr, fornødenheter
dïrregh
redskaper
ditnie
tinn
dueljie
skinn (med hår)
fijfere
rirkule
gaalloe
skalleskinn
gaamesh
bellinger, leggskinn
gearketje
lita perle
låtnodh II
å bytte
moere
tre
sïlpe
sølv
skrovre
klede
skåerrie
beredt skinn (uten hår)
soene
sene, senetråd
staelie
stål
tjåervie
horn
veadtah
tæger, rot-tåg (røtter)
vytnesjidh
å arbeide, drive håndarbeid
ålloe
ull

Darjoeh laavenjasside

8. Vaestedh

  1. Daajrah jeatjah aalkoe-almetjh mah johtehtjadtin? Gubpene?

  2. Aalkoe-almetjh gååvnesieh mah annje johtehtjedtieh? Gubpene?

  3. Verbe «bïerkenidh» båata maadth-baakoste «bearkoe». Man åvteste, datne vïenhth?

9. Soptsesth

Veeljh aktem teemam, man bïjre daelie lohkeme, jïh soptsesth guktie saemieh åvtesne jieliejin jïh bïerkenin.

Veeljh v.g. jieleme-vuekiem, beapmoem, vaarjoem, gåetiem jallh vætnoem.

Skrevet av Marit M. Fjellheim og Maria S. Kråik Stenfjell.
Sist oppdatert 02.03.2026