Hopp til innhald

  1. Home
  2. NorskChevronRight
  3. Kjeldebruk og kjeldekritikkChevronRight
  4. KjeldebrukChevronRight
  5. Det handlar om å dele: Creative CommonsChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Det handlar om å dele: Creative Commons

Det er viktig å ha reglar som styrer korleis åndsverk kan brukast. Utan slike reglar er det ingen som kan leve av å jobbe som forfattarar, journalistar, fotografar eller musikarar. Men korleis kan vi stimulere til deling av eit åndsverk på Internett, og på same tid sikre rettane til opphavspersonen?

Symboler på innhold og creative commons. Kollasj.

Internasjonale lisensar

CC-lisensane er internasjonale, dei kan brukast overalt i verda. Det er ein stor fordel når du publiserer eit åndsverk på Internett. Lisensen er gyldig så lenge opphavsretten varer. Reglane for når opphavsretten går ut, kan variere noko frå land til land.

Når du sjølv vil leggje ut eigne åndsverk på Internett, bør du tenkje gjennom kva for bruk du vil tillate. Dersom du ikkje merkjer materialet ditt med nokon spesiell lisens, gjeld reglane åndsverklova set for opphavsrett. Dersom du vil tillate ein friare bruk, kan du gi tekstane, bileta eller videoane dine ei eller anna form for Creative Commons (CC)-lisens.

Copyright kontrollerer tilgang til eksemplarframstilling

I Noreg gjeld reglane i åndsverklova for opphavsrett dersom du ikkje merkjer materialet ditt med nokon spesiell lisens. I land som byggjer på det anglo-amerikanske rettssystemet, blir einerett til framstilling av fleire eksemplar av eit åndsverk merkte med copyright («alle rettigheiter reservert»). Då har ingen andre lov til å publisere det på nytt utan å spørje om lov. Dei kan berre bruke kopi av åndsverket i private samanhengar.

Dette inneber at du sjølv ikkje utan vidare kan kopiere tekstar, bilete, musikk eller liknande som du finn på nettet, for så å leggje det inn i eigne presentasjonar som du publiserer i skuleavisa eller i ein blogg. Du må alltid spørje den som har opphavsretten, om lov først, og eventuelt betale det honoraret som den som har retten, ber om.

Creative Commons stimulerer til deling

Men tenk deg at du og kompisane dine har eit band og ønskjer speleoppdrag eller platekontrakt. De bestemmer dykk for å leggje ut ein musikkvideo på YouTube og ønskjer at han skal bli sett og delt av så mange som råd. Då treng de å merke åndsverket dykkar på ein måte som fungerer i ein delingskultur.

Mange opphavspersonar ønskjer at det dei lagar, blir spreidd og brukt av andre. Med Creative Commons-lisens kan du enkelt formidle både at du gir andre løyve til å bruke materialet ditt, og korleis dei kan bruke det. Lisensen fortel både om rettigheiter og avgrensingar. Dei som vil bruke materialet ditt, treng då ikkje å spørje deg om lov. Det har du godkjent på førehand.

Creative Commons består av eit sett av lisensar som på ein standardisert måte gir tillating til å dele eit åndsverk. Alle Creative Commons-lisensar krev namngiving av opphavsmannen til åndsverket. Nokre av lisensane set strenge krav til korleis åndsverket kan brukast. Andre lisensar er meir opne og gir brukarane lov til å redigere eller remikse innhaldet.

Som opphavsperson kan du avgrense løyvet til bruk i ikkje-kommersielle samanhengar, men du kan også la andre få lov til å tene pengar på det du har laga. Det er opp til deg. Men du kan krevje at alle som publiserer ein kopi av åndsverket, må bruke same lisens som den du i utgangspunktet brukte.

Copyright and Creative Commons

Utforsk Creative Commons-lisensiering

Læringsressursar

Kjeldebruk

SubjectEmne

Læringssti

SubjectEmne

Fagstoff

SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter