Hopp til innhald

  1. Home
  2. Medie- og informasjonskunnskapChevronRight
  3. Ut i verdaChevronRight
  4. MediesystemChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Mediesystem

I eit autoritært samfunn er media eit talerør for styresmaktene. I eit demokratisk samfunn er media ein kontrollerande funksjon, og er viktige kanalar for informasjon og meiningsutveksling.

Hånd som holder mikrofon med piggtråd rundt. Foto.

Autoritære og demokratiske samfunn

Ein medieideologi eller eit mediesystem er ein modell som syner kva rolle media har i eit samfunn. Denne rolla heng nøye saman med korleis makta er fordelt. I eit autoritært samfunn har makthavarane anten blitt utpeikte av forgjengarane, eller dei har tilrana seg makta gjennom statskupp eller revolusjon.

I autoritære samfunn har makthavarane kontroll over det meste, også media. Media blir brukte som tenarar og talerør for styresmaktene og deira allierte. Media kan vere underlagt førehandssensur, eller dei kan drive sjølvsensur av redsel for represaliar. Men den teknologiske utviklinga har ført til at statlege styresmakter i dag, i mindre grad en tidlegare, klarer å hindre borgarane i å dele informasjon og meiningar.

I eit demokrati får styresmaktene makta si av folket gjennom frie val. Ein av dei viktigaste føresetnadene for eit demokrati er kanalar for fri meiningsutveksling. I alle demokratiske land finst det derfor lover som handlar om pressefridom.

Media er ein del av maktbalansen i samfunnet og opptrer ofte som kritikarar og vaktbikkjer i høve til andre grupper som utøver makt. Nokre har peika på faren i at media som frie, uavhengige aktørar kan få for mykje makt, sidan dei i liten grad sjølve kan stillast til ansvar av folkevalte organ.

Arven frå den franske revolusjonen

Avisene spelte ei stor rolle i utviklinga av dei europeiske demokratia på 1700- og 1800-talet. I liberalistisk ånd stilte pressa seg kritisk til statsmakta og definerte si eiga rolle som talerør for enkeltmennesket – den vesle mannen i gata. Denne oppfatninga finn vi att i den norske Ver Varsam-plakaten.

Ein annan viktig liberalistisk idé var at media skulle vere økonomisk uavhengige. Vestlege medium opererer i dag som store kommersielle aktørar og tener mange pengar. Enkelte hevdar at omsynet til inntening kan gå føre den rolla media har som kanalar for fri meiningsutveksling og informasjonsformidling

Ulike modellar i vestlege demokrati

Mange har freista å klassifisere dei ulike medieideologiane. Den siste klassifiseringa som har fått gjennomslag i medievitskapen, kom i 2004 og blei gjennomført av Daniel C. Hallin og Paolo Mancini. Dei tok utgangspunkt i 18 vestlege demokrati. Hallin og Mancini hevdar at medieinstitusjonane ikkje berre er eit spegelbilete av samfunnet, men også sjølve er aktørar som påverkar sosiale strukturar i det samfunnet dei er ein del av.

  1. The Mediterranean / Polarized Pluralist Media Model finn vi i Hellas, Portugal og Spania. Desse landa har ei eliteorientert presse og ei sterk statsmakt.
  2. The Northern European / Democratic Corporatist Media Model finn vi i dei nordiske landa og Tyskland og Austerrike. Desse landa er prega av ein sterk stat og konsensus (semje) og nyttar marknadsjusterande tiltak som pressestøtte.
  3. The North Atlantic / Liberal Media Model finn vi i Storbritannia, USA, Canada og Irland. Karakteristisk for desse statane er ein gjennomgripande og omfattande pressefridom med ein sterk individualisme. Media er styrt av kommersielle krefter, og journalistikken er profesjonalisert.
  4. The Eastern European / Post‐Communist Media Model finn vi i landa i det tidlegare Aust-Europa. Medieideologien i Aust-Europa er framleis prega av arven frå Sovjet-tida.

Media si rolle i Noreg

Det norske samfunnet byggjer på blandingsøkonomi. Det inneber at tilbod og etterspurnad styrer mykje av økonomien i landet vårt, men at vi også har statleg eigarskap, og at myndigheitene grip inn med regulerande tiltak for å sikre ei jamn fordeling av goda i samfunnet.

I Noreg avgjer staten kva for kanalar som skal få konsesjon til å sende radio og TV. Aviser får pressestøtte for å sikre eit breitt mangfald av meiningar. Ut over dette er det media sjølve som definerer samfunnsrolla si gjennom reglane i Ver Varsam-plakaten og Redaktørplakaten.

Læringsressursar

Ut i verda

Kva er kjernestoff og tilleggsstoff?
SubjectEmne

Fagstoff

SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter

SubjectEmne

Kildemateriale