Hopp til innhald

  1. Home
  2. Medie- og informasjonskunnskapChevronRight
  3. MediehistorieChevronRight
  4. Internasjonal mediehistorieChevronRight
  5. Propagandaverksemd under 2. verdskrigenChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Propagandaverksemd under 2. verdskrigen

Tysk propaganda under 2. verdenskrig var konsentrert om få og enkle budskap, én hovedfiende, myten om det store folkefellesskapet og myten om den ariske rasens overlegenhet.

Adolf Hitler

Tysk propaganda under 2. verdskrigen var konsentrert om få og enkle bodskapar, ein hovudfiende, myten om den store folkefellesskapen og myten om at den ariske rasen står over alle andre.

Tysk propaganda

Hitler såg opp til den allierte propagandaen under første verdskrigen. Han utforma derfor ein effektiv propaganda som gjekk ut på å hamre inn få og enkle bodskapar gong på gong. Det overordna omgrepet var rase, og det handla om den store folkefellesskapen og om konkrete hovudfiendar som fekk all skuld.

Det fremste propagandamediet for Hitler var radioen og folkemøta. I motsetnad til Hollywood klarte aldri tyskarane å skape god propaganda gjennom spelefilm. Derimot var propagandaeffekten av dei tyske filmavisene svært stor.

Alt i alt gjorde det nazistiske propagandaapparatet ein imponerande jobb, med propagandaminister Göbbels i spissen. På ein måte kan vi seie at Hitler vann propagandakrigen, men tapte den militære krigen.

Engelsk og amerikansk propaganda

Den engelske propagandaen la etter kvart stor vekt på å konfrontere den dyktige propagandaen til Göbbels med verkelege fakta frå frontane for å skape tillit til resten av informasjonen. Denne vektlegginga av fakta og sanning gjaldt også fronten heime.

Den amerikanske propagandaleiinga hadde heilt andre problem. Det var ikkje vanskeleg å forklare amerikanarane kvifor dei måtte kjempe mot japanarane, sidan det var dei som hadde gått til åtak først. Verre var det å få folk til å forstå kvifor amerikanarane også måtte kjempe krigen i Europa.

Oppskrifta for amerikansk propaganda blei tesen om at USA hadde ei moralsk plikt til å kjempe ein overlevingskamp for demokratiet og den amerikanske levemåten, ein kamp som ville gjere USA moralsk og politisk sterk. Ikkje minst blei filmindustrien i Hollywood trekt aktivt inn i den psykologiske krigføringa.

Norsk propaganda

Propagandaen i Hitler-Tyskland spela i stor grad på antisemittisme. I Noreg var det ikkje mogleg å gjere det same, men all propaganda har bruk for ein ytre fiende. For Nasjonal Samling blei det kommunismen (bolsjevismen) som fekk denne rolla. Dei allierte blei også framstilte som kyniske utnyttarar av små land.

Dei norske plakatane nytta sterke symbol, og overalt såg ein det gule solkorset som var NS-symbolet. Eit viktig motiv var frontkjemparane. Plakatar, frimerke og brosjyrar propaganderte for å få norsk ungdom til å melde seg til frontteneste på Austfronten. Det meste av propagandaen blei styrt frå Kultur- og folkeopplysningsdepartementet.

Norsk propaganda frå London-regjeringa

Propagandaen for Noreg og Noreg si sak gjekk gjennom Statens informasjonskontor i London. I alliert språkbruk blei propaganda retta mot eigne, kalla "information", medan propaganda mot fienden fekk nemninga "enemy propaganda".

Størst verknad for publikum heime i Noreg hadde sendingane frå BBC. Det var svært populært å høyre på dei, trass i at dei fleste radioapparata var konfiskerte tidleg under okkupasjonen og det var strengt forbode å høyre på sendingane frå London.

Toralv Øksnevad

Tyskarane gjorde ofte razziaer for å stanse radiolyttinga, men folk fann alltid på løysingar som gjorde det mogleg å halde fram med å lytte på Stemma frå London og spreie nyheitene og bodskapen som blei formidla der.

Toralv Øksnevad var ein av personane bak Stemma frå London som formidla norsk propaganda i form av "informasjon" til det norske folk frå den norske eksilregjeringa i London. Det var viktig for å halde moralen oppe i den norske motstandsrørsla.

Stemma frå London

0:00
Stemma frå London

Læringsressursar

Internasjonal mediehistorie

Kva er kjernestoff og tilleggsstoff?
SubjectEmne

Læringssti

SubjectEmne

Fagstoff

SubjectEmne

Oppgåver og aktivitetar

SubjectEmne

Vurderingsressurs

SubjectEmne

Kjeldemateriale