Digital dømmekraft og praterobotar

Digital dømmekraft

Praterobotar er nye og sterke digitale verktøy, og vi må kunne vurdere når og korleis det er rett å bruke dei. Digital dømmekraft handlar om å reflektere over problemstillingar og ta gode val. Berekraft, personvern, digitale skilje, opphavsrett og kjeldekritikk er viktige stikkord når du skal utøve digital dømmekraft ved bruk av KI.

Straumforbruk og berekraft

Å få eit svar frå ein praterobot krev 10–25 gonger meir straum enn eit søk i Google. Det internasjonale energibyrået reknar med det blir ei dobling av straumforbruk til KI i verda innan 2026.

Digitale spor og personvern

Mange praterobotar lagrar innloggingsdataa og instruksane vi legg inn. Informasjonen blir brukt til å trene språkmodellane vidare. Ver klar over kva informasjon du tek med i instruksar; ikkje del konfidensiell eller sensitiv informasjon.

Digitale skilje

Alle har ikkje lik tilgang og kunnskap til å bruke praterobotar. Vi ønsker eit rettferdig samfunn der alle, uavhengig av økonomiske og sosiale forskjellar, får dra nytte av ein så kraftig teknologi som praterobotar.

Opphavsrett

Alle dialogar, tekstar og bilete som er brukte som treningsdata for språk- og biletmodellar, har eit opphav. Opphavsretten skal verne åndsarbeidet til forfattarar, forskarar, kunstnarar og andre kreative utøvarar. IT-utviklarar har fått kritikk for å ha brukt opphavsrettsleg beskytta innhald som datamateriale.

Kritisk tenking

Praterobotar hallusinerer og skil ikkje mellom feil og faktum. Svar frå praterobotar er ofte kulturelt vinkla, noko som kan vere vanskeleg å oppdage.

Omgrepsliste

Fordom

Ein fordom er ei førestilling om noko som er basert på manglande kunnskap. Ofte blir omgrepet brukt om negative haldningar vi har til andre personar eller grupper. Praterobotar speglar fordommar menneske har om kvarandre.

Hallusinering

Når prateroboten "lyg" og generer noko som ikkje stemmer, seier vi at han hallusinerer.

Instruks

Ein kommando du bruker for å genere KI-innhald (tekst, bilete, video eller lyd).

Kjeldekritikk

Kjeldekritikk er å vurdere kor sann og kor god informasjonen om ei sak er. Det er spesielt viktig å sjekke truverdet, i kva grad kjelda er objektiv eller personleg, kor nøyaktig informasjonen er, og om han er eigna til den aktuelle saka.

Digital dømmekraft

Digital dømmekraft handlar om å behandle andre med respekt på nett, på same måte som i det fysiske livet, og om å kunne skilje sanning frå løgn. Det handlar òg om å kunne ta omsyn til personvern, opphavsrett og berekraft når du bruker digitale medium.

Praterobot/chatbot

Ein praterobot genererer tekst basert på instruksane vi gir han.