Barkh åarjel-saemien smaaregigujmie
1. laavenjasse
Goltelh jïh vïhtesjh soptsestæjjan smaareh-gïelem eensilaakan. Mehtie åarjel-saemien dajveste soptsestæjja? Gaavnh vuesiehtimmieh jïh buerkesth.
Ohtsedh Sámi arkiivesne jïh goltelh aktem tjoeje-fijlem jallh jienebh:
Jaahkenelkien Aanna/Anna Jacobsen: Plieniebeetnegh
Viesterviellien Pöövle/Paul Vesterfjell: Dah golme åerpenh
Johan Martin Stenfjell: Vuejiehtimmie bovtseste
Oskar Jåma: Gïehtjelimmieh evtiedimmien bïjre båatsosne
Jonas (Jovva) Barruk: Guktie lij åarjelsaemien gïeline don baelien satne skuvlesne veedtsi
Sigrid Rutfjäll: Nïekedasse lohkehtæjjine sjïdtedh
Sigrid Åhren: Gïjrejuhteme raajrojne
Lars Børgefjell (Saemien sijten digitalmuseumeste): Jaaskoe maana
Julie Axmann (Gåebrehki soptsesi CD:ste).
Julie Axmann
Tekstversjon
2. laavenjasse
Lohkh daejtie njieljie smaave teekstide: 1, 2, 3 jïh 4.
Mah hedtieh jïh joekehtsh gaavnh soptsestæjjaj gïele-smaaregi gaskem?
Gubpede soptsestæjjah båetieh? Gaavnh vuesiehtimmieh jïh buerkesth.
1 Aahkan tjelmieh
Aahka!! Dov tjelmieh vååjnoeh gïknjeldieh.
Mestie, aahka? Mejnie tjearoeminie leah?
Jiehth aahka! Mij dov lea faatoes?
Jiehtieh mij, mij dan geerve lea.
Manne gujht minngelen aaj båatab.
Men aahka govlh! Aellieh tjearoeh goh!
Munnjan dobtoe dan geerve, gosse aahka tjearoeminie lea.
Aahka!! Gosse viht manne båatab
dellie mealtan åtnab njaelkies maalestahkh.
Voeje-laejpie, vuastah, munnieh jïh jïjnjh laadth-muerjieh.
Minngelen, manne sovmeb, jienebh båetibie.
Men govlh aahka! Aellieh goh tjearoeh goh.
Utnieh dle hijven mov aahka!!!
Mov aahka! Utnieh hijven.
Gaebpien Gåsta
2 Vuapsaj bïjre
Akten giesien lin dansoe jijnh vuapsah, dellie måjhtajibh edtjibh dejtie sih vuapside neerredh. Dihte Jaahke, dihte dam hahtadi. Daa gujth tjöötjigujmie hajkibh dahkoe dan vuapsan biesien gåajka. Dah vuapsah olkse böötin. Desnie dansoe jijne vuapsah såå sjkungkin gaajhkesidie desnie. Nov amma dah mijjem sjkungkin, men hijven gujth ij lij gie mijjeste «alergisk». Daelie manne govleme dihte hov maahta raaktan faali arredh, dah vuapsah. Numtie sån hijvenlaakan gåaradi, idtjibh mijjieh dellie dam daejrieh.
Skjoldvor Joma Jönsson
3 Seasan bïjre
Mov lij seasa man nomme Saara. Manne måjhtam dam goh lij båeries jïh Invikesne lij. Dle manne jïh akte ohtje råvnetje seamma båeries limen gujht. Månnoeh hov provhkimen tjaetsieh, moerh goedtedidh gåatan. Jïh dle aaj vaatoem gujht åadtjoejimen.
Men dle akten biejjien dle sån lij åajaldamme monnese naan vaatoem vedtedh. Goh olkese veedtsimen dellie njorkesjien, dle båata minngesne: – Aellieh! Båeteden gåatan, im manne lyjhkh ahte njorkesjidien.
Jïh dle jarkajimen jïh dle vaatoem fihkimen.
Klement Klemensson
4 Sjïeledimmie
Gosse rudtjeste praadest sjidtieh, jallh jeatjh-leejne fiejlien, dellie gelkieh sjïeledidh. Dellie reagkam staeliem jallh sïlpe-beetnegem. Galka biejjien vuestie tjöödtjestidh jïh seedtedh jallese.
Åvtesne aaj provhkin, gosse orre mahkan båetieh, dellie gelkieh laantem sjïeledidh guktie gelkieh læhkoem utnedh. Dïhte sjïele galka årrodh sïlpe-laave; gosse ij dam utnieh, dellie sïlpe-beetnegem, jïh muvhth gulhkem. Jïh die galka tjåadtjodh biejjien vuestie jïh båastolen seedtedh dam sjïelem.
Julie Axmann
3. laavenjasse
Sjïeledimmie (1943)
Ju̇ktie ru̇ččǝsťǝ pradǝst šittieh, jill<h jeæč-lejńǝ fiejlien, dillie g<älgies šiel<ǝrijt. Dillie reækkam staliem hel šilb<ǝ-beťńǝgǝm. Gâlga biejjien vuøštie čöččstijt jih seťťǝjh jâll<ǝsǝ.
Âwdǝsn aj pruwk<ǝjijvies, ju̇ktie urrǝ mâhkan boåtieh, dillie g<älgies landǝm šiel<ǝrijt ju̇ktie g<älgies ľähkam u̇ťńǝj. Dihtǝ šiel<ǝ gâlga värradijt šilb<ǝ-lawǝ; ju̇ktie ij dâm u̇ťńieh, dillie šilb<ǝ-beťńǝgǝm, jih mu̇wťh gu̇lkǝm. Jih lie gâlga čoåččǝjh biejjien vuøštie jih boåstǝlǝn seťťǝjh dâm šiel<ǝm.
Sjïeledimmie (1987)
Gosse rudtjeste praadest sjidtieh, jallh jeatjh-leejne fiejlien, dellie gelkieh sjïeledidh. Dellie reagkam staeliem jallh sïlpe-beetnegem. Galka biejjien vuestie tjöödtjestidh jïh seedtedh jallese.
Åvtesne aaj provhkin, gosse orre mahkan båetieh, dellie gelkieh laantem sjïeledidh guktie gelkieh læhkoem utnedh. Dïhte sjïele galka årrodh sïlpe-laave; gosse ij dam utnieh, dellie sïlpe-beetnegem, jïh muvhth gulhkem. Jïh die galka tjåadtjodh biejjien vuestie jïh båastolen seedtedh dam sjïelem.
Julie Axmann
Vaestedh.
Vuartesjh teekstem «Sjïeledimmie (1943)». Man åvteste Knut Bergsland daan tjaeleme-vuekien mietie tjaaleme, vïenhth?
Mah joekehtsh dej göökte teeksti gaskem gaavnh? Viertesth teekstide jïh buerkesth.
Mehtie åarjel-saemien dajveste soptsestæjja? Gaavnh vuesiehtimmieh teekstijste jïh buerkesth.
4. laavenjasse
Dov mïelen mietie vihkele åarjel-saemien smaaregidie gorredidh daan biejjien?
Man åvteste, man åvteste ij? Tjaelieh jïh buerkesth.
Relatert innhald
Gaajhkh gïelh smaareh-joekehtsh utnieh, åarjel-saemien aaj. Daelie edtjh såemies smaareh-joekehtsigujmie åahpenadtedh.