Råd om forbruk av potetar, pasta og ris

Råd om forbruk av potetar, ris og pasta

Helsedirektoratet i Noreg tilrår at vi inkluderer ulike kjelder til karbohydrat i kosthaldet vårt. Vi bør variere mellom potetar, pasta og ris. Då får vi i oss ulike næringsstoff, og vi sikrar oss eit meir balanserte og næringsrikt kosthald. Under følger nokre viktige punkt.

Potetar

Potetar er ei god kjelde til vitamin C, kalium og kostfiber. Helsedirektoratet reknar dei som ein viktig del av eit variert kosthald. Det er likevel viktig å merke seg at potetar ikkje blir rekna som ein del av dei tilrådde mengdene frukt, bær og grønsaker. Når vi lagar til potetar, er det tilrådd å koke, dampe eller bake dei i staden for å fritere. Styresmaktene rår oss òg til å ete mindre omarbeidde potetprodukt som potetgull og pommes frites, fordi dei ofte har mykje feitt og salt, noko som gjer dei mindre sunne. Vi kan gjerne ete potetar med skalet på for å få i oss mest mogleg av næringsstoffa.

Pasta

Pasta, spesielt fullkornsvariantar, er ei god kjelde til karbohydrat og fiber. Helsedirektoratet oppmodar til å velje fullkornspasta, fordi det inneheld meir vitamin, mineral og fiber enn kvit pasta.

Ris

Ris er ei anna populær karbohydratkjelde. Det finst mange typar ris, inkludert kvit, brun og villris. Fullkornsris, som brun ris, er meir næringsrik og inneheld meir fiber enn kvit ris. Helsedirektoratet tilrår å velje fullkornsvariantar når det er mogleg.

Kvifor bør vi framleis ete potetar, ris og pasta?

Poteten har vore gjenstand for heite diskusjonar dei seinare åra, spesielt når det gjeld det naturlege høge karbohydratinnhaldet, og om han dermed kan vere medskyldig i overvektepidemien vi ser i dag.

Potetar og andre rotfrukter, og ris og pasta, er grunnleggande matvarer for størstedelen av jordas befolkning, og dei gir viktige næringsstoff og energi. Den samla vitskapelege dokumentasjonen gir ikkje grunnlag for å rå folk til å kutte desse matvarene frå kosten for å førebygge fedme.

For dei som treng å gå ned i vekt, kan det vere nyttigare å tenke over porsjonsstorleik ved inntak av potetar, ris og pasta enn å eliminere dette heilt. Ein god tommelfingerregel er å fylle halve tallerkenen med grønsaker, ein fjerdedel med karbohydrat (som potetar, pasta eller ris) og ein fjerdedel med protein.

Kor mykje et vi?

Forbruket av matpotetar har falle mykje over tid og nådde sitt lågaste nivå i 2023, med ein nedgang på omtrent 10 kilo per person samanlikna med 2013.

Meir enn halvparten av potetane som har blitt brukte sidan tidleg 2000-tal, har gått til å lage produkt som pommes frites og potetgull. I 2023 sokk bruken av potetar til omarbeiding med 3 prosent, men framleis vart halvparten av dei norske potetane brukt til desse produkta.

Bruken av kokte potetar har òg falle mykje. I 1989 åt 42 prosent av befolkninga kokte potetar dagleg, mens berre 4 prosent gjorde det i 2023. Denne nedgangen er særleg stor blant yngre, der færre et kokte potetar minst tre gonger i veka samanlikna med personar over 60 år.

Samtidig har risforbruket auka frå cirka 3,1 kg i 1989 til 5,3 kg i 2023.