Fulldyrka beite

Fulldyrka beite

Med fulldyrka beite meiner vi areal som blir pløgde med jamne mellomrom. Slike areal kan òg brukast til andre vekstar som korn eller potet. Vi kan skilje mellom to typar fulldyrka beite:

• fleirårig eng der vi ofte kombinerer beiting og slått

• grønfôrbeite der vi dyrkar eitt- eller toårige vekstar som blir dyrka som åkervekstar. Her kan det òg vere ein kombinasjon av slått og beite.

Det er ofte mjølkekyr og dessutan sauar på vår- og haustbeite som beiter på fulldyrka areal. Areala ligg vanlegvis nært fjøset, og fôrkvaliteten er normalt høgare enn på utmarks- og kulturbeite.

Kva artar skal vi dyrke på eit fleirårig beite?

På fleirårige beite må vi velje artar ut frå om arealet berre skal beitast, eller om vi skal kombinere slått og beite.

Areal som berre blir brukte til beite

På areal som berre blir brukt til beite, ønsker vi stor del av artar som

• smakar godt

• toler hyppig nedbeiting

• har stor evne til busking, det gir tett plantebestand

• dannar blad framfor strå og blomster

• set overjordiske utløparar som slår rot, for dei kan fylle opningar i plantebestandet etter tråkkskadar

Typiske beiteartar

Engrapp

Kanskje den viktigaste beiteplanta. Arten er hardfør og varig, men etablerer seg seint. Dyra liker smaken, og får engrapp nok vatn og næring, gir han god og relativt rask gjenvekst. Fôrkvaliteten er god dersom han blir jamt beitt gjennom sesongen. Engrapp har krypande jordstenglar som gjer at han kan fylle opningar i plantebestandet.

Engkvein

Ofte brukt i beite fordi ho konkurrerer godt på litt næringsfattig jord med låg pH. Dyra liker ho, men ho gir normalt lågare avling enn engrapp, og ho avsluttar veksten tidlegare i beitesesongen. Engkvein er delvis krypande og kan fylle opningar i plantebestandet.

Kvitkløver

Nitrogenfikserande art. Etablerer seg raskt, og med moderat N-gjødsling og jamn beiting vil han nærast danne eit teppe over heile beitet. Dyra er glad i kvitkløver, og han har god fôrkvalitet med høgt innhald av protein og mineral. Rask og god gjenvekst. Kvitkløver er krypande og fyller raskt opningane i plantebestandet.

Raudsvingel

Tørkesterk art som kan bli litt for dominerande på tørkesvak jord. Dyra vil nok heller velje engrapp og engkvein viss dei har moglegheit, men raudsvingel kan gi god avling om han får nok næring.

Areal der vi kombinerer slått og beite

Å kombinere slått og beite på fulldyrka jord er vanleg. Nokon vel å bruke enga berre til slått dei første to–tre engåra, åra etter let dei mjølkekyrne beite etter at første- og kanskje andreslåtten er teken. Fordelen med ei slik løysing er at du får mindre tråkkskadar på ei eng som har stått eit par år enn på ei nyanlagd eng. I tillegg minkar avlinga utover engåra, det betyr at du får teke ut dei potensielt store slåtteavlingane frå dei første engåra

På sauebruk kan du òg bruke enga til slått eit par år, deretter blir det slått og haustbeite. Det er òg aktuelt med vårbeite, ein slått og haustbeite.

Skal du bruke ei fleirårig eng til kombinert slått og beite, bør du ha innslag av beitetolande artar, viss ikkje vil avlingsnivået søkke mykje i beiteåra. Mest aktuell er engrapp fordi han òg gir relativt store slåtteavlingar. Kvitkløver er aktuell å ta med i blandinga.

Frøblandingar

Anten arealet berre skal beitast eller ha kombinert slått og beite, bør vi velje ei blanding av artar. Artane har ulike eigenskapar og utfyller kvarandre. Til dømes vil nokon artar etablere seg raskt, mens andre kanskje bruker eit år på å etablere seg. Andre døme på variasjon mellom artar er avling, varigheit i enga og fôrkvalitet.

Dei som sel jordbruksfrø har eit godt utval av ferdige frøblandingar som eignar seg til beite eller til slått og beite.

Grønfôrbeite

Grønfôr blir dyrka som ein eittårig åkervekst sjølv om artane kan vere både eitt-, to- eller fleirårige. Artane er ofte energirike og rasktveksande, og eit grønfôrbeite kan vere eit godt alternativ når det fleirårige beitet søkk i både avling og kvalitet utover hausten. Både mjølkekyr og sauar kan beite på grønfôr.

Vanlege grønfôrartar brukte i beite

Italiensk raigras og westerwoldsk raigras

Italiensk raigras er toårig, mens westerwoldsk er eittårig. Begge har god fôrkvalitet, og dyra liker smaken. Dannar tett plantebestand og har rask gjenvekst etter nedbeiting. Artane liknar kvarandre, men westerwoldsk set meir strå enn italiensk. Italiensk raigras veks best utover ettersommaren og hausten, mens westerwoldsk veks best tidleg i sesongen. Ei blanding av italiensk og westerwoldsk raigras er eit godt alternativ til eittårig beite. Begge artane kan bli sådde tidleg på våren.

Fôrraps

Godt eigna til haustbeite for sau. Bør ikkje bli sådd for tidleg på våren, for ein kuldeperiode kan gi stokkløping. Kan gi ei god avling på eit par månader. Hos storfe kan fôrraps setje smak på mjølka, det bør derfor berre bli gitt som tilleggsfôr. På biletet er det sådd fôrraps i blanding med bygg.

Haustrug

Haustrug i beite har blitt populært dei seinare åra. Han veks fort, buskar seg godt og kan gi store avlingar på kort tid. Fôrkvaliteten er svært god. Blir ofte brukt i blanding med italiensk raigras i beite. Rugen utgjer mykje av blandinga i første del av sesongen, mens raigraset vil overta utover hausten. Avbeiting startar når plantene er 12–15 cm høge.

Grønfôrnepe

Mindre brukt dei seneire åra, men noko brukt som haustbeite for mjølkekyr.

Oppgåve

Er påstandane sanne eller usanne?