Hopp til innhald
Nynorsk

Fag

Oppgåve
Video

Soft City, Storby-natt og Aften på Karl Johan

Korleis er det å vere menneske i byen? I denne oppgåva skal du utforske dette temaet i tre tekstar frå ulike epokar og sjangrar.

Soft City

Sjå animasjonen Soft City (lengde 3:30).

Del 1: Pushwagners Soft City

Hariton Pushwagner var ein norsk kunstar. Allereie på slutten av 60-talet starta han planlegginga av Soft City, men teikneserieromanen kom ikkje ut før i 2008. Animasjonen over er ei filmatisering av teikneserien som handlar om livet i byen Soft City.

Jobb åleine

  1. Skriv fritt i tre minutt om kva du meiner er temaet/bodskapen i animasjonen.

  2. Karakterane i filmen er i eit bymiljø. Korleis meiner du storbylivet blir framstilt?

  3. Soft City har blitt kalla "dystopisk science-fiction". Finn ut kva som kjenneteiknar både "dystopien" og "science-fiction" og diskuter korleis animasjonsfilmen kan vere eit døme på dette.

Samarbeid i grupper

  1. Samanlikn svara dykkar på dei førre oppgåvene.

  2. Sjå filmen ein gong til. Diskuter og skriv ned minst tre verkemiddel som de synest understrekar temaet i filmen.

  3. Denne filmen kan sjåast på som ein satire. Det betyr at han gjer narr av og kritiserer eit fenomen ved å setje det på spissen og overdrive.

  • Kva er filmen ein satire over?

  • Kva blir det gjort narr av, og på kva måte?

Nokre tips?

  • Individ versus masse

  • Gjentakingar/repetisjon

  • Sirkelkomposisjon

  • Same takt

  • Overdriving

  • Kva funksjon har verbalteksten?

Del 2: Edvard Munchs Aften på Karl Johan

Ei rekke menneske som er kvite i ansiktet og liknar spøkelse ser mot deg. Dei går på Karl Johans gate. I bakgrunnen er ein einsleg mann som går bort. Stortinget synest òg i bakgrunnen. Måleri.
Aften på Karl Johan av Edvard Munch (1892)

Diskuter i grupper

  1. Korleis tolkar de måleriet Aften på Karl Johan av Edvard Munch?

  2. Kva stemning meiner de det er i måleriet?

  3. Kva verkemiddel bruker Munch i framstillinga av mennesket i byen?

  4. Samanlikn tema og verkemiddel i måleriet til Munchs Aften på Karl Johan og Pushwagners Soft City.

Jente står på ein veg med ryggen til og ser utover ein by. Ho er omgitt av skyer. Illustrasjon.
Mennesket og byen

Del 3: "Storby-natt" av Rudolf Nilsen

Rudolf Nilsen skreiv diktet "Storby-natt" i 1925. Les diktet.

Jobb åleine

  1. Korleis synest du storbylivet blir framstilt i diktet? Grunngi ved å vise til eitt–to sitat frå diktet.

  2. Skriv ned det du meiner er det viktigaste verkemiddelet i diktet.

Jobb i par

  1. Samanlikn svara dykkar på førre oppgåve.

  2. Finn alle orda i diktet som de meiner skaper positive konnotasjonar til byen.

  3. Finn orda som skaper negative konnotasjonar til det som ikkje er menneskeskapt. Kva funksjon meiner de kontrasten mellom orda om byen og det som ikkje er menneskeskapt, har?

  4. I diktet er det mange metaforar som stammar frå havet. Finn dei og diskuter kva funksjon dei har.

Del 4: Samanlikn tekstane

Jobb saman med ein eller fleire medelevar.

Lag ei oversikt der de samanliknar dei tre tekstane de har lese. I oversikta skal de peike på både tema og verkemiddel i tekstane. Tips til kva de kan ha med:

  • Korleis blir byen framstilt i tekstane?

  • Kva kår har individet i byen?

  • Kva for nokre ulike verkemiddel blir brukte for å understreke temaet i tekstane?

Tips om verkemiddel

  • Legg merke til at diktet formidlar ei subjektiv oppleving av livet i byen. Det gjer verken måleriet til Munch eller animasjonen til Pushwagner. Kva funksjon har det at bylivet blir framstilt ved at vi observerer ei mengde menneske?

  • Kva verkemiddel skaper positive kjensler for byen i "Storby-natt", men negative i Soft City og Aften på Karl Johan? Sjå på

    • orda i diktet som blir brukt om byen

    • fargane i måleriet

    • ansikta til menneska i byen. Dei er ikkje måla realistisk, men symbolsk. Korleis?

    • perspektivet i måleriet (Kven ser, og kva ser hen på?)

    • overdrivinga i animasjonen som skaper ein satire

    • bruken av fast takt og repetisjon i animasjonen

Del 5: Tekst i kontekst

Dei tre tekstane de nettopp har lese, handlar altså om det same: individet i byen – sjølv om det er over 100 års mellomrom mellom utgivinga av den første og den siste teksten.

Korleis kan konteksten til tekstane bidra til å forklare både likskapar og forskjellar?

A. Jobb åleine

Lag ei gruppe på tre og fordel dei tre tekstane mellom dykk. No skal kvar enkelt setje seg inn i konteksten til teksten sin.

Soft City av Pushwagner

Finn ut meir om konteksten til Soft City. Stikkord er postmodernisme, pop-kunst, dystopi og samfunnskritikk. Bruk internett og kjeldene under til hjelp.

Ta notat mens du les eller ser slik at du kan fortelje dei andre i gruppa om konteksten.

Kjelder

Video: Terranova Media / CC BY-NC-SA 4.0

Aften på Karl Johan av Edvard Munch

Finn ut meir om konteksten til Aften på Karl Johan. Stikkord er tidleg modernisme, ekspresjonisme og symbolisme. Bruk kjeldene under og internett til hjelp.

Ta notat mens du les eller ser slik at du kan fortelje dei andre i gruppa om konteksten.

Kjelder

"Storby-natt" av Rudolf Nilsen

Finn ut meir om konteksten til "Storby-natt". Stikkord er den industrielle revolusjonen og arbeidarklassen, tradisjonell lyrikk og modernisme. Bruk kjeldene under og internett til hjelp.

Ta notat mens du les eller ser slik at du fortelje dei andre i gruppa om konteksten.

Kjelder

Video: Bjørn Simonsen / CC BY-NC-SA 4.0

Tekstversjon av animasjonen

Perioden 1905–1945: Modernisme i Europa, nyrealisme i Noreg

I første halvdel av 1900-talet var det særleg ulike modernistiske straumdrag som sette sitt preg på litteratur, kunst og musikk i Europa. I Noreg tok utviklinga ei ganske anna retning. Landet vann tilbake det fulle sjølvstendet sitt i 1905 for første gong på over 500 år. Dette skapte ein sjølvtillit og ei optimistisk haldning blant folk. Og mens Europa blei ramma for fullt av den første verdskrigen og av økonomiske krisetider i kjølvatnet av krigen, var Noreg i langt mindre grad ramma av desse problema.

Perioden mellom 1905 og 1940 blir gjerne omtalt som nyrealismen i norsk litteraturhistorie. Dei fleste norske forfattarane heldt fram med å skrive innanfor tradisjonelle rammer. Romanen blei igjen ein dominerande sjanger, skrivemåten var realistisk, og samfunnsspørsmål og etiske spørsmål kom på dagsordenen. Samtidig la forfattarane større vekt på enkeltmenneskets val og handlingar. Også det meste av lyrikken som blei skapt i perioden 1905 til 1940, hadde eit tradisjonelt formspråk. Berre nokre få lyrikarar eksperimenterte med uttrykksmåten.

I 1940 blei Noreg okkupert av tyske troppar. På grunn av den strenge tyske sensuren gjekk den heimlege diktinga i skjul. Dei store forlaga gav ut få seriøse skjønnlitterære bøker i krigsåra, mens dei illegale avisene derimot var fulle av kampdikt.

Rolf Jacobsen (1907–1994) er ein av Noregs viktigaste modernistiske lyrikarar. Han er dessutan ein av dei få norske lyrikarane som har fått stor internasjonal merksemd. Dikta hans er omsette til over 30 språk. Jacobsens poesi blir mellom anna kjenneteikna ved at han tek i bruk ord som før blei rekna som upoetiske. Han diktar om byen og ei ny tid, og den teknologiske utviklinga har ein sjølvsagt plass i dikta hans.

B. Fortell kvarandre kva de har lært

  1. Gå tilbake i grupper på tre. Presenter det de har funne ut om konteksten til den teksten de har jobba med kvar for dykk.

  2. Diskuter korleis konteksten har påverka både form og innhald i tekstane.

To figurar som held i kvar sin tråd og bevegar dei som i bølger. På den eine står det "Tekst", på den andre "Kontekst". Illustrasjon.
Når du undersøker tekstar i kontekst, viser du korleis dei to delane heng saman.

Relatert innhald

Skrive av Åsa Abusland.
Sist oppdatert 18.09.2026

ForrigeNeste