Fagstoff

Vurder kjelder

Når du gjer skulearbeid, treng du informasjon frå mange ulike stader. Desse stadene kallar vi kjelder.

Mann sit på toppen av ei bokhylle og les i ei bok. Foto. — Du får bruk for mange ulike kjelder når du gjer skulearbeid. Ei kjelde er ein stad der du kan finne informasjon du treng.

Før du les

Sjå nærare på desse fagomgrepa før du les teksten:

Kjelde: Her: Kjelde er ein stad der du finn informasjon.
Kjeldemateriale: Kjeldemateriale er informasjonen du finn i ei kjelde.
Objektiv: Her: Du er objektiv når du ikkje vel side i ei sak.
Truverdig: Noko er truverdig når du kan stole på det.
Kritisk: Her: Å vere kritisk er å undersøke grundig om noko faktisk stemmer eller ikkje.
Vurdere: Å vurdere er å gi verdi til noko etter at du har undersøkt det, at du til dømes seier at noko er bra eller dårleg.
Analysere: Å analysere er å dele opp ei sak i fleire delar og undersøke kvar del nøye.

Ei kjelde kan vere ein person, ein nettstad, ei bok, eit tv-program, ein video eller ei avis der du finn kunnskap. Avsendaren av informasjonen blir kalla kjelda. Kjeldemateriale er den informasjonen du finn i kjelda.

Begeistra forskar i labfrakk ser ned på fleire røyr. Foto.

Ein forskar kan vere ei kjelde.

Bøker kan vere kjelder.

Ung kvinne står framfor ein vegg der det blir vist eit stolpediagram. Foto.

Ulike tabellar og statistikk kan vere kjelder.

Aviser på internett og papiraviser kan òg vere kjelder

Er alle kjelder gode?

Kven som helst kan skrive noko på internett. Ikkje alt der er rett. Kjelda kan mangle fagkunnskap, og informasjonen kan vere feil. Ei god kjelde har ofte fleire personar bak seg, som eit universitet eller eit leksikon. Desse stadene har folk som sjekkar at informasjonen er rett.

I eit leksikon er det fagfolk som skriv artiklane. Dei har mange som les og sjekkar at det som blir skrive, er rett. Innhaldet bygger på vitskap.

I ein blogg kan du finne mykje du synest er nyttig, men innhaldet er ofte verken sjekka av fleire eller bygd på vitskap. Du må derfor sjekke det du les, ekstra nøye.

Kva må vi vurdere i ei kjelde?

Du må både sjå på kven avsendaren (kjelda) er, og kva som blir sagt (kjeldematerialet). Er informasjonen til å stole på? Kan du stole på kjelda (truverd)?

Fire punkt når du skal vurdere kjelder

Viss du hugsar på å sjekke dei fire punkta under, er det større sjanse for at du klarer å oppdage om ei kjelde er god:

1. Truverd

Kan du stole på kjelda? Sjekk kven kjelda er, og om dei har kunnskap om temaet. Er det andre som sjekkar at innhaldet har god kvalitet?

2. Objektivitet:

Er kjelda nøytral? Sjå om kjelda viser fleire sider av saka. Kjelder som prøver å selje noko eller har sterke politiske meiningar, er som regel ikkje objektive og nøytrale.

3. Nøyaktigheit

Finn du feil eller noko som ikkje stemmer heilt? Sjekk andre kjelder som handlar om same sak. Bruker kjeldene korrekte tal og faktum?

4. Kvalifikasjonar

Gir kjelda deg den informasjonen du treng, er ho eigna?

Burgarmeny med ein hamburgar, french fries og eit beger med drikke. Foto.

Er burgarkjeda ei god kjelde om du skal lære om godt kosthald?

Kan burgarkjeda gi deg svar på kva vitamin som er viktigast for ungdommar?

Portrett av ein ung kvinneleg lege. Foto.

Er legen den du skal spørje om du treng informasjon om kva som er sunt å ete?

Kan legen gi deg svar på korleis du skal få betre karakter i norskfaget?

Hugs ordet TONE!

La du merke til at punkta over starta med bokstavane T, O, N, E? Bruk det som ein regel for å hugse kva som høyrer til det å vurdere kjelder: truverd (T), objektivitet (O), nøyaktigheit (N) og kvalifikasjonar (E): TONE.