Oppgåve

Utanforskap hos Obstfelder og Bizen

Går det an å finne likskapar mellom eit moderne dikt av den eritreiske forfattaren Haile Bizen og eit av Noregs mest kjente dikt, skrive av Sigbjørn Obstfelder i 1893? Prøv!

Eit inngangsparti på ein større institusjonell bygning. Eit skilt fortel at dette er eit folkebibliotek. Foto. — Korleis kan det å sjå eit skilt med ordet "Folkebibliotek" få deg til å tenke "Eg er framand i dette landet"?

Dette er det første steget i ein læringssti om utanforskap i dikt og måleri.

Til læraren

Ein morosam måte å bli kjend med eit dikt på er å gi kvar elev ei verselinje frå diktet og be dei lære ho utenåt. Etterpå skal dei gå rundt og seie verselinja si til dei andre elevane. Gi elevane instruksar om at det er viktig å lytte til dei andre elevane når dei seier fram verselinja si.

Gi deretter elevane beskjed om å gå i grupper og diskutere førsteinntrykket sitt: Kva meiner de dette diktet handlar om? Kva vil forfattaren fortelje med diktet sitt? Kva kan vere temaet i diktet?

Skriv svara på tavla. La desse stå til de har lese diktet i si riktige form og spør: Var de inne på noko allereie den første gongen de høyrde diktet – hulter til bulter?

NB! Det er sjeldan akkurat like mange elevar som det er verselinjer i ein klasse eller ei gruppe. Gi elevane fleire verselinjer viss dei er få, eller la to–tre elevar få same verselinje viss dei er mange.

Del 1: "Folkebibliotek" – leseforståing

Les diktet "Folkebibliotek" av Haile Bizen.
Gå saman i par. Diskuter spørsmåla under:

Om avsnitt 1–2

Kva skjer i diktet? Fortel ved å svare på spørsmåla under:

Kva gjer eget i dei to første avsnitta i diktet?
Kva trur du "en hær av bokstaver" betyr? Kvifor trur du eget seier at ordet "Folkebibliotek" er som "en hær"?
Kva betyr spørsmålet i slutten av avsnitt 2?

En rød mursteinsbygning
med bokstaver utenpå, og bøker inni?
"FOLKEBIBLIOTEK"
En hær av bokstaver, 14 på rekke
ett eneste ord, som betyr én eneste ting?

Om avsnitt 3

Kva betyr dei to verselinjene under?
Kvifor trur de eget tenker dette like etter at det har sett ordet "Folkebibliotek"?

Jeg er fremmed i dette landet
Jeg er fremmed i dette språket

Om avsnitt 4–5

I det første avsnittet under beskriver det lyriske eget munnen sin. Kva trur de dette betyr?
Kva er det eget samanliknar med "mors sauser"? Og kvifor, trur de?

Tunga snubler, ganen svir
diftongene tøyer munnen åpen
Som mors sauser
brenner de i munnen
sparker meg i sjela!

Del 2: Diskuter temaet

Kva meiner de er temaet i diktet? Diskuter i grupper eller i klassen.

Del 3: "Jeg ser" – leseforståing

Portrett av Sigbjørn Obstfelder i svart–kvitt. Litografi. — Diktaren Sigbjørn Obstfelder teikna av Edvard Munch (1896). I dag er Sigbjørn Obstfelder mest kjend for diktet "Jeg ser".

Til læraren

Ein metode for å sikre at elevane ikkje blir overvelda av diktet, er å dele det ut porsjonsvis. Klipp opp diktet, del ut til elevane og diskuter. Når de er ferdige med å diskutere den første delen av diktet, kan du dele ut neste og gå fram på same måten.

Under har vi eit forslag til korleis du kan dele opp diktet.

Diktet "Jeg ser" (1893) av Sigbjørn Obstfelder er eit av Noregs mest kjende dikt. Du finn heile diktet i fila i del 5, men først skal de lese diktet i delar.

Sit saman med ein medelev.

A. Les dei to første avsnitta

Les dei to første avsnitta i diktet (under). Diskuter spørsmåla i par:

Jeg ser på den hvite himmel,
jeg ser på de gråblå skyer,
jeg ser på den blodige sol.
Dette er altså verden.
Dette er altså klodenes hjem.

Kva gjer det lyriske eget i dei tre første verselinjene (første avsnitt)?
I dei to siste verselinjene tenker, eller konkluderer, det lyriske eget. Kva trur du eget meiner med "Dette er altså verden / Dette er altså klodenes hjem"? Spør gjerne læraren viss de treng hjelp.
Kva for likskapar legg de merke til mellom "Jeg ser" og "Folkebibliotek" etter å ha lese desse fem verselinjene?
Kva trur de diktet "Jeg ser" kommer til å handle om vidare?

B. Les dei tre neste avsnitta

Les avsnitta under. Diskuter:

En regndråpe!

Jeg ser på de høye hus,
jeg ser på de tusende vinduer,
jeg ser på det fjerne kirketårn.
Dette er altså jorden.
Dette er altså menneskenes hjem.

To av desse avsnitta liknar to de las i stad. Kva for nokon? Og kvifor liknar dei?
I det første avsnittet i diktet såg eget på himmelen ("himmel", "skyer" og "sol"). Kva ser eget på i avsnittet som startar med "Jeg ser" under verselinja "En regndråpe"?
Kva verselinje liknar ikkje på noko de har lese tidlegare? Og kva er det det lyriske eget ser i denne verselinja?
Korleis synest de det lyriske eget verkar etter at de har lese dei to første delane av diktet?

C. Les resten av diktet

Les resten av diktet (under). Diskuter:

Den første verselinja liknar ei anna verselinje de har lese. Kva for ei?
Det andre avsnittet er et "Jeg ser"-avsnitt. I dei førre avsnitta de las som starta med "Jeg ser", såg eget først på himmelen, så på "hus", "vindauge" og "kyrkjetårn". Kva ser eget på no?
Eget flyttar blikket i dei to "Jeg ser"-avsnitta. Korleis då?
Kva trur de det betyr at "de gråblå skyer blir tunge"?
Korleis tolkar de det siste avsnittet? Kva skjer her? Og kva betyr det når eget tenker at det er komme "på feil klode"?

De gråblå skyer samler seg. Solen ble borte.

Jeg ser på de velkledte herrer,
jeg ser på de smilende damer,
jeg ser på de lutende hester.

Hvor de gråblå skyer blir tunge.

Jeg ser, jeg ser…
Jeg er visst kommet på en feil klode!
Her er så underlig…

Del 4: Diskuter temaet

Kva meiner de er temaet i diktet? Diskuter i grupper eller i klassen.

Del 5: Samanlikn dikta åleine

Til læraren

La elevane ha begge dikta framfor seg på papir når dei gjer denne oppgåva. Då er det lettare for dei å samanlikne tekstane. Du finn dikta under tekstboksen.

Dikta Folkebibliotek av H. Bizen og Jeg ser av S. Obsfelder(DOCX)

Sit åleine.

Skriv ned alt du legg merke til av likskapar mellom dikta. Sjå på dette

Kva for verselinjer i dikta handlar om eit lyrisk eg som ser på noko (observerer)? Kva observerer det?
Kva for verselinjer handlar om at eget konkluderer? Altså at det eget ser på, får det til å tenke over noko?
Kva for ein likskap er det mellom desse to avsnitta i dikta?

Jeg er fremmed i dette landet
Jeg er fremmed i dette språket

Jeg ser, jeg ser …
Jeg er visst kommet på en feil klode!
Her er så underlig …

Del 6: Samanlikn i grupper

Gå saman i grupper. Samanlikn svara dykkar på spørsmåla frå del 5.
Diskuter korleis begge dikta handlar om å ikkje kjenne seg heime, altså å ha ei framandkjensle.
Kva for ulikskapar er det mellom dikta?

Kjelder

Bizen, H. (2023). La oss si at jeg er. Aschehoug.

Obstfelder, S. (1893) Digte. John Griegs Forlag.