Ionebinding

Ionebinding blir danna når eit metall gir frå seg elektron til eit ikkje-metall, og iona som blir danna, blir tiltrekte av kvarandre. Dei bygger opp sterke ionegitter som dannar salt – stoffar med høgt smeltepunkt, sprøheit og evne til å leie straum når dei er smelta eller løyste i vatn.

Nærbilete av kvite krystallar. Foto. — Sprø saltkrystallar av natriumklorid. Viss vi løyser dei i vatn, vil dei bidra til at vatnet leier straum betre enn utan saltet.

Ionebinding – metall og ikkje-metall

Ionebinding blir danna når ion med motsett ladning blir tiltrekte av kvarandre. Til dømes: Når metallet natrium reagerer med ikkje-metallet klor, gir natrium frå seg eitt elektron og blir eit positivt ion (Na⁺). Klor tek imot elektronet og blir eit negativt ion (Cl). Tiltrekkinga mellom dei positive og negative iona er det som utgjer sjølve ionebindinga.

Atommodellar som viser reaksjon der natrium gir eitt elektron til klor. Resultatet blir eit natriumion med åtte elektron i ytste skal og eit kloridion med åtte elektron i ytste skal. Illustrasjon. — Natrium gir frå seg eitt elektron til klor. Resultatet blir eitt natriumion og eitt kloridion. Legg merke til at begge iona har åtte elektron i det ytste skalet sitt, og dei har dermed oppfylt åtteregelen.

Ionesambindingar er salt

Modellar av natriumklorid. Illustrasjon. — To måtar å vise ionegitter hos natriumklorid på. Natriumion (lilla) og kloridion (grøne) er organiserte slik at det blir så mange motsette ladningar som mogleg. Kvart ion er bunde til seks andre ion.

Ei ionebinding oppstår når positive og negative ion tiltrekker kvarandre, og iona bygger opp store nettverk kalla ionegitter. Tiltrekkingskreftene i desse gittera er svært sterke, sidan kvart ion bind seg til fleire ion i ulike retningar. Derfor blir ionebinding rekna som ei av dei sterkaste kjemiske bindingane.

Ionesambindingar er stoff der atoma blir haldne saman av ionebindingar, og slike sambindingar blir ofte kalla salt. Ordet "salt" blir brukt i naturfag i ei vidare betydning enn i daglegtale. Vanlegvis meiner vi bordsalt (NaCl) når vi seier "salt", men i naturfag blir omgrepet brukt om alle sambindingar der ionebinding held atoma saman.

Eigenskapar til salt

Fordi salt er bygde opp av sterke ionebindingar i eit ionegitter, får dei nokre typiske eigenskapar.

Dei er sprø

Ionegitteret er sterkt, men ikkje fleksibelt. Viss laga blir skyvde i forhold til kvarandre, vil ion med same ladning hamne ovanfor kvarandre og fråstøyte kvarandre. Derfor er salt sprø, og dei sprekk lett.

Dei har høgt smeltepunkt og kokepunkt

Det krevst òg mykje energi for å bryte opp ionebindingar, noko som forklarer at salt har høgt smeltepunkt og kokepunkt.

Dei kan leie straum

I fast form er iona låste i ionegitteret, og dei leier straum dårleg. Men viss saltet blir løyst i vatn, blir iona frigjorde, og dei kan leie straum godt.

Saltkorn frå saltbøsse drysser i eit beger med vatn. På mikronivå omringar vassmolekyl natrium- og kloridion. Illustrasjon. — Vanleg bordsalt (NaCl) består av positive natriumion og negative kloridion. Når saltet blir blanda i vatn, trekker dei polare vassmolekyla iona frå kvarandre og omringar dei. Vi seier at saltet har blitt løyst i vatn. Når iona er frie og beveger seg rundt i vatnet, kan dei transportere elektrisk ladning. Det er derfor ei saltløysing kan leie straum, mens reint vatn utan ion leier straum svært dårleg. Bilete: Biorender / Avgrensa gjenbruk

Oppgåver

Vel rett alternativ.

Kjelde

Pedersen, B. (2025, 24. februar). Ionebinding. I Store norske leksikon. https://snl.no/ionebinding

Atom og bindingar