Storleikar, måltal og måleiningar

Kva er eigentleg ein storleik?

Denne sida er arkivert. Innhaldet kan vere utdatert.

Denne artikkelen er i eit fag som følgjer ein utgått læreplan. Versjonen du ser på, kan innehalde utdatert informasjon eller ha andre feil.

Ein storleik består av eit måltal og ei måleining som vi måler storleiken i. I tillegg bruker vi ofte eit symbol for storleiken.

Døme

Bilar i kø på motorveg. Biletet er teke frå ein av bilane. Foto.

Du har vore ute og øvingskøyrt med bil. Du har køyrt ei strekning på 20 km i løpet av ein halvtime.

I dette dømet er det to storleikar: ei strekning og ei tid. Strekninga har måltalet 20 og måleininga km (kilometer). Ofte bruker vi symbolet $s$ for strekning.

Spørsmål

Kva er måltalet og måleininga til tida?

Svar

Tida har 0,5 som måltal og h (timar) som måleining. (Kvifor heiter måleininga for timar h?) Vi bruker ofte symbolet $t$ for tida.

Speedometer som viser fart på snaut 50 kilometer i timen. Foto.

Vi ønskjer å rekne ut kva farten på køyreturen blir i gjennomsnitt. Fart er ein storleik der vi ofte bruker symbolet $v$ . Bruker vi symbola $s$ og $t$ for strekning og tid, blir formelen for farten

$v = \frac{s}{t}$

Gjennomsnittsfarten blir

$v = \frac{s}{t} = \frac{20 km}{0, 5 h} = 40 \frac{km}{h}$

Ofte skriv vi svaret med skråstrek: 40 km/h. Hugs at både brøkstrek og skråstrek betyr "delt på".

Oppgåve

Kva blir måltalet og måleininga til farten her?

Svar

Storleiken fart har her måltalet 40 og måleininga km/h.

Legg merke til at når vi tek med måleiningane i reknestykket, får vi automatisk måleininga til svaret.

Rekning med måleiningar i GeoGebra

CAS-utrekning med GeoGebra. På linje 1 er det skrive 20 k m delt på 0,5 h. Svaret er 40 multiplisert med k m delt på h. Skjermutklipp.

Vi kan leggje inn reknestykket inkludert måleiningane i CAS i GeoGebra, og GeoGebra vil rekne ut både måltalet og måleininga for oss.