Luonddufága sátnelistu (davvisámegiella–girjedárogiella)

Luonddufága sátnelistu (davvisámegiella-girjedárogiella) gávdno dáppe.

A

abiohtalaš fáktorat

abiotiske faktorer

aggregáhttadilli (orrunhápmi)

aggregattilstand

agibeaiduollu (bistevaš girse)

permafrost

aktiiva fievrrideapmi

aktiv transport

aktiiva sadji

aktivt sete

alfasuonjardeapmi

alfastråling

alitvuodjalasta

tettegras

alkálimetállat

alkalimetaller

alkána

alkan

alkena

alken

alkohola

alkohol

alkyna

alkyn

allela

allel

amas šládja

fremmedart

aminosuvri

aminosyre

amplituda

amplitude

anoreksiija

anoreksi

antiávnnas

antistoff

aromáhtalaš hydrokarbona

aromatisk hydrokarbon

atmosfeara (áibmogeardi)

atmosfære

atomanummar

atomnummer

atomaváimmus

atomkjerne

autotrofa

autotrof

Á

áhpesuvrudeapmi

havforsuring

áibmogeassinskábe (jielloskábe)

avtrekksskap

áican (dárkun)

observasjon

áicu

sans

áigemihttár

stoppeklokke

árbbálaš

arvelig

árbeávnnas

arvestoff

árbedagaldat

arveanlegg

árbi

arv

árvogássa

edelgass

árvvohisrássi

ugress

ávnnas

stoff

ávnnasbirrajohtin

stoffkretsløp

ávus

rom (innen fysikk)

B

bahtačoalli (maŋŋebuoidi)

endetarm

bajálastit

overlagre

bakteara

bakterie

baktearofága

bakteriofag

bargovuohki

framgangsmåte

bárrobodni

bølgebunn

bárrofenomena

bølgefenomen

bárrogiera

bølgetopp

bárroguhkkodat

bølgelengde

bárroleaktu

bølgefart

bárru

bølge

bása (eama, alkála)

base (innen kjemi)

básastašuvdna

basestasjon

beaktu

effekt

beallemetálla

halvmetall

beallidanáigi

halveringstid

beallidanjuohkáseapmi

reduksjonsdeling

bearaš (klassifiseremis)

slekt (innen klassifisering)

beibboš

fink

betasuonjardeapmi

betastråling

biebmoávnnas

næringsstoff

biebmodoallu

kosthold

biebmofierpmádat

næringsnett

biebmogoallus (eallámušráidu)

næringskjede

biebmoluossa

oppdrettslaks

biebmosálti (biepmussálti, eallámušsálti)

næringssalter

biebmosáras (bipmošsáras)

kostfiber

bilkidanloddi

spottefugl

binnánašávnnas

sporstoff

biohtalaš fáktorat

biotiske faktorer

biologalaš girjáivuohta (biologalaš valljivuohta/máŋggabealatvuohta)

biologisk mangfold

biomagnifiseren

biomagnifisering

bioplásta

bioplast

biras

miljø

birasmirko

miljøgift

birrajohtin

kretsløp

blastocysta

blastocyst

boahkut

vaksine

boahtinnormála

innfallslodd

boahtinviŋkil (boahtinčiehka)

innfallsvinkel

boasttugáldu

feilkilde

bohtalčotta čuozahus

flaskehalseffekt

borranváddu

spiseforstyrrelse

borri

etsende

boska

kvann

bovttáš

lundefugl

buidodat

overvekt

bulimiija

bulimi

buoideluvvil

fettløselig

buoidemuddu

fettfase

buoidesuvri

fettsyre

buoidivuohta

fedme

buoššuduvvon buoidi

herdet fett

buvttadeaddji

produsent

C

cearkeláse (vuoššanláse)

begerglass

civzzačoalli

tolvfingertarm

cytodákteriggi

cytoskjelett

cytoplasma (seallašliivi)

cytoplasma

Č

čađabeassannákca

gjennomtrengningsevne

čanastat

binding

čanastatviŋkil

bindingsvinkel

čavggan

muffe

čáhcebeaiveloddi (luossačurut)

vårflue

čáhcelávgu

vannbad

čáhceluvvil

vannløselig

čáhcemuddu

vannfase

čáhceruonas

grønnalge

čáibmangássa (illugássa)

lystgass

čájehit

påvise

čárvvon

klemme (subst.)

čearda (klassifiseremis)

familie (innen klassifisering)

čiegus iskus

blindprøve

cirgguhanávnnas

sprøytemiddel

čitna (koalla)

kull

čoahkkeávnnas

fast stoff

čoahkkehápmi (nana muddu)

fast form

čoahkkisvuohta (daškatvuohta, iešmássa)

tetthet

čoallenámmi

tarmtott

čoavječolgaráksá

bukspyttkjertel

čotta

spiserør

čuoldin

utskillelse

čuoldit

skille ut

čuovgabiđgen

lysspredning

čuovgadoadjin

lysbrytning

čuovgaleaktu

lysfart

čuovgaráigi

blender

čuožžu bárru

stående bølge

D

darfi (darfesámmál)

torvmose, torv

datni

tinn

dálkkádat

klima

dálkkádatgássa

klimagass

dárkkistaniskus

kontrollforsøk

dárkkistanmihtideapmi

kontrollmåling

dássedeaddolinnjá

likevektslinje

dássedeaddu

likevekt

dásseliekkas (jámmaliekkas)

likevarm (jevnvarm)

DBS

HMS

deatta

trykk

deattabárru

trykkbølge

denatureren

denaturering

dievaslaš reflekšuvdna

totalrefleksjon

diffrákšuvdna

diffraksjon

dildi-elektroforesa

gel-elektroforese

dipeptiida

dipeptid

dipola

dipol

disakkariida

disakkarid

doadjin

brytning

doadjinviŋkil (doadjinčiehka)

brytningsvinkel

doaibmilis dosa

effektiv dose

doddjot

brytes

domeana (klassifiseremis)

domene (innen klassifisering)

dominánta

dominant

duldenčuokkis

kokepunkt

duogášsuonjardeapmi

bakgrunnsstråling

duppalčanastat

dobbeltbinding

duppalsálvu

dobbeltspalte

E

eadnesealla

morcelle

eahpeorgánalaš

uorganisk

eahpepolára

upolar

eallámušgáldu

næringskilde

eallesealla

dyrecelle

eallinsyklus

livssyklus

eallisilba

kvikksølv

eanaalkálimetállat

jordalkalimetaller

eaŋkilčanastat

enkeltbinding

ekologiija

økologi

ekovuogádat (ekosystema)

økosystem

eksperimeanta (seassu)

eksperiment

elektralaš gieddi (elgieddi)

elektrisk felt

elektromagnehtalaš suonjardeapmi

elektromagnetisk stråling

elektronegativitehta

elektronegativitet

elektrovdna

elektron

elektrovdnabalvamodealla

elektronskymodell

elektrovdnabárračanastat

elektronparbinding

elektrovdnačuokkis-struktuvra

elektronprikk-struktur

elektrovdnageardi (elektrongarra)

elektronskall

emulgáhtor

emulgator

emulšuvdna

emulsjon

enzyma (entsyma)

enzym

epigenetihkka

epigenetikk

eppendorfabohcci (eppendorfarevre)

eppendorfrør

erlenmeyerjargŋi

erlenemeyerkolbe

evolušuvdna

evolusjon

F

fádnu

kvann (ung kvann)

fális

hval

fápmu

kraft

fenotyhpa (fenotiipa)

fenotype

formel (hápmu)

formel

fosfolipiida

fosfolipid

fossiila boaldámuš

fossilt brensel

fotona

foton

fotosyntesa (okten)

fotosyntese

frekveansa (dávjodat)

frekvens

fruktosa (šaddossohkar)

fruktose (fruktsukker)

G

gallehuvvon

mettet

gallekeahtes

umettet

gammasuonjardeapmi

gammastråling

gapmu

instinkt

gargodivri (fanasdivri)

steinflue

gassačoalli

tykktarm

gavjen

pollinering, bestøvning

gavjet

bestøve

gáddeskážas

døgnflue

gáiddadeaddji

frastøtende

gáiddadeapmi

frastøting

gáiski

bregne

gáláksa

galakse

gássaboalddán

gassbrenner

gássahápmi (gássamuddu)

gassform

gávccešnjuolggadus

åtteregelen

gávnnus

funn

geahččaladdan (iskkadallan)

forsøk

geahnohis čanastat (vuoimmehis čanus)

svak binding

geahpis

lunge

gealddagáldu

spenningskilde

geardemodealla

skallmodellen

geasuheaddji

tiltrekkende

geasuheapmi

tiltrekning

geavli (klassifiseremis)

rekke (innen klassifisering)

geigerlohkki

geigerteller

gena

gen

genadovddaheapmi

genuttrykk

genagolgan

genflyt

genaiskkus

gentest

genamanaheapmi

gendrift

genaredigeren

genredigering

genavárianttat

genvarianter

genehtalaš koda

genetisk kode

genehtalaš muddejuvvon

genmodifisert

genehtalaš variášuvdna

genetisk variasjon

generalista

generalist

genoma

genom

genotyhpa (genotiipa)

genotype

giđđačuoika

fjærmygg

giegir

luftrør

giellut

koagulere

gieragealdda

overflatespenning

gievrras čanastat (vuoibmás čanus)

sterk binding

gihkat

pare seg (fugl)

girjáivuohta (valljivuohta)

mangfold

glukosa (viidnemuorjesohkar)

glukose (druesukker)

glykogena

glykogen

glyserola

glyserol

goaikkanasmihttár

dråpeteller

goanstasahkkeheapmi

assistert befruktning

goaŧŧu (mánágoahti)

livmor

gođđit

gyte

gođus

vev

gođusgolggus

vevsvæske

goivvon (spáhtel)

spatel

gokčanláse

dekkglass

gokču (oládat)

dekning

golaheaddji

konsument

golggus (njalbi)

væske

golgiapparáhtta

golgiapparat

golgihápmi (njalbemuddu)

væskeform

gorutmássaindeaksa (BMI), (rumašmássaindeaksa)

kroppsmasseindeks (KMI)

gorutsealla

kroppscelle

gravitašuvdna (lossodatfápmu)

tyngdekraft

guđju

puppe (sommerfugl)

guoddevaš ovdáneapmi (bistevaš ovdáneapmi, ceavzilis ovdáneapmi)

bærekraftig utvikling

guoggomas

strupehode

guoggomasráksá

skjoldbruskkjertel

guoksa

fiskemelke

guoros ávus

tomt rom (innen fysikk)

gustojeaddji siffar

gjeldende siffer

gustovašvuohta (dohkálašvuohta)

gyldighet

H

habitáhtta

habitat

hálti

retning

hápmi

utseende

heterotrofa

heterotrof

heterozygota (earágenat)

heterozygot

hivvodat

mengde

hoašša

snelle

holga (statiiva)

stativ

homogena seaguhus

homogen blanding

homozygota (seammagenat)

homozygot

hydrogenačanastat

hydrogenbinding

hydrokarbona

hydrokarbon

hypotesa

hypotese

I

iešvuohta

egenskap

ii-metálla

ikke-metall

immunasuodjalus

immunforsvar

infrarukses suonjardeapmi

infrarød stråling

insuliidna

insulin

interfereansa

interferens

intermediára árbi

intermediær arv

iona

ion

ionačanastat

ionebinding

ioniserejeaddji suonjardeapmi

ioniserende stråling

ionosfeara

ionosfære

isotohpa

isotop

J

jargŋi

kolbe

jietnabárut

lydbølger

jodaluvus

jodløsning

jođas

ledning

jođaskeahtes kommunikašuvdna

trådløs kommunikasjon

K

karbohydráhta

karbohydrat

karboksylsuvri

karboksylsyre

karbonagoallus

karbonkjede

karbonasuvri (čitnasuvri)

karbonsyre

karbondioksiida (čitnadioksiida)

karbondioksid

karbonjuolgeluodda

karbonfotavtrykk

kemiijalaš ávnnas

kjemisk stoff

kemiijalaš ovttastus

kjemisk forbindelse

kemikála

kjemikal

kinehtalaš energiija (lihkadanenergiija)

kinetisk energi

klonen

kloning

kloroplásta

kloroplast

kodominánta

kodominant

kodona

kodon

konklušuvdna (loahppaboađus)

konklusjon

konsentrašuvdna

konsentrasjon

korállaoahci (korállrikti)

korallrev

kosmalaš suonjardeapmi

kosmisk stråling

kovaleanta čanastat

kovalent binding

kromatiida

kromatid

kromosoma

kromosom

kuvla-sággemodealla

kule–pinnemodell

kvánta

kvant

kvántafysihkka

kvantefysikk

kvartearastruktuvra

kvartærstruktur

L

laboratoriijareaddju

laboratoriefrakk

ladju

bly

lageš

fjellbjørk

laktosa (mielkesohkar)

laktose (melkesukker)

laskat

forplante seg

lassáneapmi

formering

láddagas

ladning

láivudeapmi

fortynning

lállit

ruge

lásebohcci

glassrør

lásefierrunsággi

glasstav

láseprisma

glassprisme

lávttas

fuktig

leasmi

revmatisme

libardanguolggat

flimmerhår

lieđđegavja (šaddogavja, sahkogavja)

pollen

lieđđut

blomstre

liekkasenergiija (liekkasárja)

varmeenergi

liekkassuonjardeapmi

varmestråling

lievla

damp

lihkadanenergiija (kinehtalaš energiija)

bevegelsesenergi (kinetisk energi)

lipiida

lipid

livttes endoplasmáhtalaš retikulum

glatt endoplasmatisk retikulum

lossačáhci

tungtvann

lossametálla

tungmetall

lukti

starr

lunddolaš válljen (lunddolaš válljašuvvan)

naturlig utvalg

luođđasárggis

loddlinje

luohkká (klassifiseremis)

klasse (innen klassifisering)

luondduluossa (vádjolusluossa)

villaks

luonddutiipa

naturtype

luovos elektrovdnabárra

fritt elektronpar

luvus

løsning

luvvadanávnnas

løsemiddel

luvvilvuohta

løselighet

lysosoma

lysosom

M

magnehtafiron

magnetrører

magnehtalaš gieddi

magnetisk felt

maltosa (máltasohkar)

maltose (maltsukker)

materiija

materie

máddodat

bestand

máddosealla

stamcelle

máhtu (suoksa)

larve (sommerfugl)

máilmmiávus

verdensrom

mánnáčuolbma (ohkečuolbma, embryo)

embryo (hos mennesket)

máŋggabealat biebmodoallu

variert kosthold

máŋgii-gallekeahtes (gearddagallekeahtes)

flerumettet fettsyre

mássa

masse

meannudanvuohki

atferd

meiosa

meiose

metállačanastat

metallbinding

metána

metan

mihtidaneahpesihkarvuohta (mihtidaneahpedárkilvuohta)

måleusikkerhet

mihtidansylinddar

målesylinder

mikrobárru

mikrobølge

mikroplásta

mikroplast

mikroskohpa

mikroskop

mikroskohppet

mikroskopere

minerála

mineral

mitokondriija

mitokondrie

mitosa

mitose

moaddegustamáhtu

fåbørstemark

modealla

modell

mollánit

nedbrytes

mollehahtti

nedbrytbar

mollejeaddji (háddjejeaddji)

nedbryter

mollet (háddjet)

bryte ned

molssaliekkas

vekselvarm

molssaváikkuhus

vekselvirkning

monosakkariiida

monosakkarid

morčesuotna

vene

muddonuppástus

faseovergang

muddosirdašuvvan (muddosirdu)

faseforskyvning

mutašuvdna

mutasjon

N

neutrovdna (neutrona)

nøytron

nieidasealla

dattercelle

nišša (lođá)

nisje

nitrogenabása

nitrogenbase

njálla

fjellrev

njiellu

svelg

njuoskkadat

nedbør

nukleonalohku

nukleontall

nukleotiida

nukleotid

nuppástuhttit

omdanne

O

obbalággá

blindtarm (hos mennesket)

obbondávda

forstoppelse

objeaktaláse

objektglass

objektiiva

objektiv

ođđasit atnu

gjenbruk

ođđasitávdnet

gjenvinne

ohkediagnostihkka

fosterdiagnostikk

ohki

foster

oinnolaš čuovga

synlig lys

okteahttanjuolggadus

oktettregelen

okulára

okular

ollesšattot

voksen (insekt)

orbitála

orbital

orgánalaš

organisk

orgánalaš ovttastus

organiske forbindelse

organealla (seallaorgána)

organell

orrunenergiija (potensiála energiija, veadjoárja)

stillingsenergi (potensiell energi)

ortnet (klassifiseremis)

orden (innen klassifisering)

ovttadat

enhet

ovttamonat

enegget

ovttastus

forbindelse (innen kjemi)

ozongeardi

ozonlag

P

partihkal

partikkel

peptiidačanastat

peptidbinding

perioda

periode

periodavuogádat

periodesystemet

petrilihtti

petriskål

pipeahtta

pipette

planktoneallit (oahttu)

dyreplankton

planktonšattut (oahttu)

planteplankton

plasmafierpmádat

plasmanettverk

plasmiida

plasmid

plastiida

plastid

plásta

plast

pola (povla, náhpi)

pol

polára

polar

polymera

polymer

polypeptiida

polypeptid

polysakkariida

polysakkarid

populašuvdna

populasjon

potensiála energiija (orrunenergiija)

potensiell energi (stillingsenergi)

preparáhtta

preparat

primárastruktuvra

primærstruktur

prisma

prisme

propánaboalddán

propanbrenner

proteiidna

protein

proteiidnasyntesa

proteinsyntese

protovdna (protona)

proton

R

radioaktiivitehta

radioaktivitet

radiobárru

radiobølge

reagensaláse (seassobohcci)

reagensglass (reagensrør)

reageret

reagere

reakšuvdnaovttamađodat

reaksjonslikning

reflekšuvdna (máhciideapmi)

refleksjon

reflekšuvdnaviŋkil (máhciidanviŋkil, reflekšuvdnačiehka)

refleksjonsvinkel

relativitehtateoriija (gorálašvuođateoriija)

relativitetsteori

replikašuvdna

replikasjon

resessiiva (jávki)

recessiv

resonánsa

resonans

restrikšuvdnaenzymat

restriksjonsenzymer

ribosoma

ribosom

riggeealli

virveldyr

riika (klassifiseremis)

rike (innen klassifisering)

rikkehis eallit

virvelløse dyr

riskaárvvoštallan

risikovurdering

rišša

svovel

roahkkesáhkki

vannloppe

ruhpa

utfelling (bunnfall)

ruhppet

felle, felle ut

ruossalas lonuheapmi

overkrysning

ruovdesuokka

trådnett

russehus (seahkešaddu)

krysning

russehusskovvi (seahkeašaddoskovvi)

krysningsskjema

russet (sehkket)

krysse

rusttegat

utstyr

rušu endoplasmáhtalaš retikulum

ru endoplasmatisk retikulum

røntgensuonjardeapmi

røntgenstråling

S

sahkkehus (sahkaneapmi)

befruktning

sahkkehuslassáneapmi (sogalaš lassáneapmi, seksuála lassáneapmi)

kjønnet formering

sahkukeahtes lassáneapmi (ii-seksuála lassáneapmi)

ukjønnet formering

sallit

sild

sáhcoformel

strekformel

sáhppasat (birasčoalli)

tynntarm

sáhpperahkku

galleblære

sáhppi

galle

sálašealli

byttedyr

sálteávnnas (halogena)

halogenene

sáltesuvri

saltsyre

sálvu

spalte

seaguhus

blanding

sealla

celle

seallajuohkáseapmi

celledeling

seallamembrána (seallacuozza, seallaassi)

cellemembran

seallaseaidni

cellevegg

seallaváimmus

cellekjerne

seallavuoigŋan

celleånding

sekundárastruktuvra

sekundærstruktur

sellulosa

cellulose

sieiva ávnnas

rent stoff

siepmansealla (sagahansealla)

sædcelle

sihkarvuođadáhtabláđđi

sikkerhetsdatablad

sisabidjometálla

innskuddsmetall

siskkaldas nállašuhttin

innavl

skádjaseasan

ekkolodd

soahkemihttár (lastamáhtu)

bjørkemåler

sodjat (mohkastit)

bøyes

sohkabealhormona

kjønnshormon

sohkabeallái čadnon árbi

kjønnsbundet arv

sohkabealsealla

kjønnscelle

sorjavaš variábel

avhengig variabel

sorjjasmeahttun variábel

uavhengig variabel

spekter

spekter

spierru

fiskestim

stáhtalaš elektrisitehta

statisk elektrisitet

stearkalas (stirdi)

stivelse

struktuvraformel (hámadathápmu)

strukturformel

suddančuokkis

smeltepunkt

suddat (šolgat)

smelte

suddjenláset

vernebriller

sugadeapmi (heillodus, heillodeapmi)

svingning

suodjeivdni

kamuflasje

suohkudeapmi

fortetting

suokkardit

utforske

suolbmudanenzymat

fordøyelsesenzymer

suolbmudanoalli (biebmosuddadanoalli)

fordøyelseskanal

suolbmudanvuogádat

fordøyelsessystemet

suolbmudeapmi (biebmosuddadeapmi)

fordøyelse

suonjardeapmi

stråling

suonjardikšu

strålebehandling

suvri

syre

suvrodatmearri

surhetsgrad

Š

šaddoborri

planteeter

šaddosealla

plantecelle

šaddossohkar (fruktosa)

fruktsukker (fruktose)

šaddovistebeaktu (gilvvavistebeaktu)

drivhuseffekt

šaddovistegássa

drivhusgass

šákša

lodde

šilljocihci

gråspurv

širra

tangloppe

šládja

art

šliiveassi

slimhinne

T

telomera

telomer

teoriija

teori

tertiára struktuvra

tertiærstruktur

toffelealli

tøffeldyr

transbuoidi

transfett

transkripšuvdna

transkripsjon

translašuvdna

translasjon

triglyseriida

triglyserid

trippalčanastat

trippelbinding

trofalaš dássi

trofisk nivå

U

ulbmil

hensikt

ultravioleahtta suonjardeapmi

ultrafiolett stråling

V

vakuola

vakuole

variašuvdnagovdodat

variasjonsbredde

varrajoavku

blodtype

váibmo- ja varrasuotnadávda

hjerte- og karsykdom

váibmodohppehat (váibmohávvi)

hjerteinfarkt

váibmogeasáhat

hjertekrampe

váibmováidun

hjertesvikt

váilevaš ivdneoaidnu

fargeblindhet

váimmus

kjerne

váimmusfápmu

kjernekraft

várrogasvuođa prinsihppa

føre-var-prinsippet

vátnedávda

mangelsykdom

vektor

vektor

viidnemuorjesohkar (glukosa)

druesukker (glukose)

vuođđoávnnas

grunnstoff

vuogáiduhttin

tilpasning

vuogáiduvvon

tilpasset

vuoiŋŋahatbohcci

luftveier

vuoiŋŋamaččat

hjerne

vuoiŋŋašgáldnanvihki (vuoiŋŋaščaskkástat)

hjerneslag

vuoivvas

lever

vuossamátta

morkake

vuovddehuhttin

avskoging