Fagstoff

Komposisjonsprinsippa brukte i foto

Nokre kunstnarar har foto som medium. Alle kan ta bilete, men ikkje alle får til å ta gode bilete. Med enkle grep kan du ta bilete som er meir harmoniske eller meir engasjerande. Komposisjonsprinsipp kan hjelpe deg til å finne nye motiv.

Biletkollasj. Foto. — Ei samling bilete som viser bevisst bruk av komposisjonsprinsipp.

Komposisjonsprinsipp

Tredelingsregelen

Om du deler biletflata inn i tre like delar både horisontalt og vertikalt, får du eit rutenett. Linjene kan hjelpe deg til å få ein komposisjon som blir opplevd som harmonisk. Der linjer kryssar kvarandre, er det spesielt godt eigna for å plassere interessepunkt i komposisjonane. Sjå gjerne animasjonen i artikkelen "Komposisjonsprinsippet tredeling".

Landskap i sol. Foto. — Her ser du korleis dei horisontale inndelingane blir omtrent ein del mark og to delar himmel. Trestammen er plassert langs den vertikale aksen på høgre side.

Skala: Kjende storleikar

Om du bruker eit element som alle kjenner storleiken til, kan du få fram kor stort eller lite noko anna er.

Folk som oppheld seg på eit stort, ope område med steingolv. Foto. — Å ha med folk i eit bilete kan gi oss ei kjensle av kor stort eller lite noko er. Her er ein del av taket på Operaen i Oslo.

L-komposisjon

Når komposisjonen din er noko med høgde ved sida av lågare objekt, kan dette samanliknast med forma på bokstaven L. L-komposisjon fungerer òg om L-en står spegelvend.

Ei eske, ein kopp og ein vase med tulipanar. Foto. — Når låge objekt blir sette saman ved sida av eit høgt objekt, får vi ein L-komposisjon.

Forgrunn, mellomgrunn og bakgrunn

Du skaper djupne i biletet om du tek med noko som viser at det både er forgrunn, mellomgrunn og bakgrunn i det. Å bruke ein forgrunn er ofte alt som skal til. Forgrunnen kan til dømes vere blad frå eit tre som er nær fotografen og framfor ei utsikt. Skuldra til ein person kan òg brukast som ein forgrunn. Sjå gjerne animasjonen i artikkelen "Forgrunn, mellomgrunn og bakgrunn".

Eit fjell på den andre sida av ein dal i bakgrunnen og visne plantar i forgrunnen. Foto. — Vegetasjonen i forgrunnen gjer at vi nærmast er med på staden der dette biletet blei teke. Bilete: Jonny Wanner / Avgrensa gjenbruk

Innramming

Eit vindauge eller ei dør inn til eit rom kan ramme inn motivet. Dette er ein måte å framheve noko på, og ein oppnår ein litt annleis presentasjon. Forma på ramma kan vere geometrisk eller organisk. Innramminga kan like gjerne vere ei open dør som greiner på eit tre.

Ei kvadratisk utsikt til himmelen ramma inn av veggene i eit gammalt bygg. Foto. — Her er eit kvardagsleg motiv, ein blå himmel med lette skyer, blitt meir interessant ved at bygninga er brukt som innramming. Bilete: Antonio López / Avgrensa gjenbruk

Leielinjer

Linjer i biletet kan leie blikket til betrakteren i den retninga du vil styre det. Du kan la linjene føre merksemda mot noko i biletet eller berre innover i det. Sjå gjerne animasjonsfilmen i artikkelen "Leielinjer som visuelt verkemiddel".

Lys brulegging der mørke steinar er lagde i eit bølgande mønster. Foto. — Dei bølgande linjene i biletet trekker blikket vårt innover i motivet. Bilete: Leopictures / Avgrensa gjenbruk

Overlapping

Overlapping er når noko står framfor eller bak noko anna. Dette gir betrakteren ei oppleving av djupne og gjer komposisjonen meir interessant.

Stolpar står på rekke frå land og utover i sjøen. Foto. — Overlapping skaper djupne i eit bilete. Bilete: rsteve254 / Avgrensa gjenbruk

Formkontrast

Former og flater som står i kontrast til kvarandre, kan skape visuell spenning i motivet. Motsetningane framhevar kvarandre og gjer biletet meir interessant å sjå på.

Detalj frå eit bygg med betongplater. Foto. — Her er rekkverka ein kontrast til dei flate platene. Det er døme på formkontrast. Bilete: David Underland / Avgrensa gjenbruk

Symmetrisk balanse

Ordet balanse betyr likevekt. Symmetri er når element i ein komposisjon blir plasserte likt på kvar side av ein midtstilt akse. Vi kan sjå for oss ei vektstong der elementa er likt fordelte på kvar side.

Ei lang stong balanserer på ein stokk. Ute på kvar side av stonga er det like objekt slik at det blir balanse. Illustrasjon.

Når motivet blir spegla om ein midtakse, oppnår vi harmoni i komposisjonen.

Symmetrien i ein solsikkeblomster. Foto. — Så lenge aksen går gjennom midtpunktet på solsikka, kan vi spegle dette motivet i fleire retningar.

Asymmetrisk balanse

Vi kan oppnå balanse utan symmetri. Elementa er ulike på kvar side av midtaksen, men plasseringa skaper likevel balanse mellom dei.

Ei lang stong balanserer på ein stokk som er plassert langt ut til venstre under stonga. Stonga balanserer likevel fordi fleire objekt veg opp på den korte sida, og vi får asymmetrisk balanse. Illustrasjon.

Når begge bilethalvdelane i motivet har nokolunde same visuelle tyngde, oppnår du ein asymmetrisk balanse. Dette kan samtidig skape rørsle i komposisjonen.

Detaljar frå arkitektur og blå himmel. Foto. — Takhjørna står på kvar side av midtaksen, men dei er ikkje identiske. Her kan vi argumentere for asymmetrisk balanse fordi begge sidene veg opp for kvarandre. Det negative rommet mellom bygningane er tydeleg. Bilete: Emmanuel Puzynin / Avgrensa gjenbruk

Froskeperspektiv

Eit motiv som er vinkla frå ein låg ståstad blir kalla froskeperspektiv. Du kan vise fram noko frå ein vinkel som er annleis enn slik vi er vande til å sjå.

Detaljar frå eit jernbanespor. Foto. — Her er eit jernbanespor sett i froskeperspektiv. Bilete: jplenio / Avgrensa gjenbruk

Fugleperspektiv

Ved å velje fugleperspektiv får du ein vinkel som gir oversikt. Då kan du vise fram meir av miljø og kontekst. Noko kvardagsleg blir ofte meir interessant frå ein meir uvanleg vinkel. Eit bilete teke frå lufta kan òg vise fram mønster som du ikkje oppdagar frå normalperspektiv.